12 Sınıf Biyoloji Oksin hormonunun bitki büyümesi ve yönelimindeki tropizma etkisi ş

Merhaba! Oksin (IAA – indole-3-asetik asit) bitki büyümesini yönlendiren çok yönlü bir hormondur; özellikle göğertik bölgesindeki genç yapraklar ve tohum kabuğu (teskik) üretir. Oksinin taşınması iki yoldan olur: hızlı ve yönlü taşıma için polar taşıma (hücreden hücreye küçük taşıyıcılar üzerinden) ve sarkım (floem yolu ile yayıma). Özellikle genç dokularda oksinin aşağıya doğru polar hareketi, üstte bol olduğundan altta daha az bulunur; bu da yanlara dağılabilmesini kolaylaştırır. Fizyolojik etkiler çok geniştir: göğertikte hücre uzamasını teşvik eder; üst kısımdaki yanal sürgünlerin büyümesini bastırarak apikal dominansı sağlar; kök oluşumunu artırır; meyvede döllenme sonrası gelişimi destekleyerek meyve tutumu ve erken gelişimi sağlar; yaprak ve meyve dökümünü düzenler; sıcaklık ve ışık koşullarında adaptif yanıtlar verir. Ayrıca sıcaklığa duyarlılık (termotropizma) ve su alımı/salımı gibi yanıtları da değiştirir. Asit büyüme hipotezi, oksinin hücre duvarına proton (H+) pompasını aktive ettiğini ve böylece duvarı gevşeterek hücrenin turgor basıncıyla uzayabildiğini açıklar. Asıl mekanizma hem hızlı protonifikasyonu hem de bazı bağ dokusu proteinlerinin düzenlenmesini içerir. IAA özellikle ışığa duyarlı (fototropizma) ve yerçekimine (gravitropizma) tepkilerde belirleyicidir: IAA, ışığa dönen tarafta daha çok birikir, ters tarafta ise köklerde bu birikim büyümeyi bastırır ve saplarda teşvik eder. Köklerde IAA daha düşükse büyür; saplarda yüksekse büyür; bu asimetri yönlü büyümenin motorudur. Bu asimetrik dağılımda PIN taşıyıcı proteinleri ve fototropin reseptörleri önemli rol oynar. IAA ayrıca bitkilerin farklı kısımları arasında koordinasyon sağlar. Örneğin ışığa maruz kalan sürgünler apikal meristemi uyarır; bu durum yapraklardan köklere sinyal ileterek hücrelenmeyi dengeler. Bahçıvanlıkta ise kök tutmayı artırmak için sentetik oksinler (örn. IBA, NAA) kullanılır. Klasik örnekler: mısır coleoptilesinde asimetrik IAA dağılımı; yatay yapılan fıstık saplarının ışığa geri dönmesi; oda içi çiçeklerin pencereye doğru eğilmesi; köklerin yerçekimine karşı yönlenmesi.