12 Sınıf Felsefe Hans Georg Gadamer ve anlama ufuklarının kaynaşması şarkısı

Bugün Hans-Georg Gadamer’ın felsefesini anlama ufku ve ufukların kaynaşması kavramlarıyla öğreniyoruz; kafanı mı karıştırıyor? Düşünme, çünkü bu konu öğretmenlikte anlatırken kullandığım “gözlük” metaforuyla oldukça basitleşiyor: herkesin başka tür gözlük takarak dünyaya baktığını hayal et, seninki farklı; o zamanla birleştikçe iki gözlükten daha net bir görüntü oluyor. Gadamer’a göre anlama, bir metinle ya da karşımızdaki kişiyle “konuşma” (dia-log) halinde gerçekleşir; sanki iki ufkun yumuşakça birleştiği bir deniz gibi, her dalga bir öncekini kaldırır fakat kıyı yine de yeniden çizilir. Tarihsel mesafeyi bir sıcak çorba gibi düşünün: ne kadar beklediğinize göre tadı değişse de tadı da öğrenirsiniz; Gadamer “tarihsel uzaklık” bize anlamın çerçevesini vermediği gibi anlama sürecimizi zenginleştirir. Hermeneutik yönelimde “ön-kabuller” (özellikle önyargılar, pre-judgement) ilk bakışta kötü gibi görünse de Gadamer için bunlar, anlamın başlangıç noktasıdır; bir karikatürcünün çizeceği ilk hatlar gibi, ilk çizgiler yanlış olabilir fakat zamanla doğru bir portreye evrilir. Okulda bir öğrencinin “Sokrates” metnine yaklaşırken kendi çağınızla, ailenizden gelen değerlerinizle, hatta o anki ruh halinizle bir ufuk taşıdığınızı fark edin; metnin ufkuyla sizinkine “kaynaşma” (Horizontverschmelzung) olur, yani sonuçta “o anlama” dediğimiz durum, eskiyle yeni bir şekilde buluşup her ikisini dönüştüren bir karışım olur. Gadamer’ın konuşma teorisinde soru-cevap yapısı önemlidir; sanki metin bir soru, siz de bir cevap arayışındasınız; doğru soruyu soran öğretmen, öğrencinin ufkuyla metnin ufku arasında köprü kurar. Duygu katmanı, Gadamer’a göre “duyumsama”yla (Affektion) yazıya “etki” eder; tıpkı güneş ışığının yazı üzerinde renkler yaratması gibi, hisler anlamın yüzünü biraz değiştirir ve bizi metne yaklaştırır. Ufukların kaynaşması bir “sentez” değil, bir “bağlam değişimi”dir; bazen metni farklı bir çağda, farklı bir bağlamda okursunuz ve anlam sanki başka bir yemekte tadını bulan bir baharat gibi farklı lezzete kavuşur. Günlük yaşamdan örnekler düşünelim: bir şiiri 18 yaşında farklı okursunuz, 40 yaşında başka; iki okumada da ufuklarınızın arasında yumuşak bir kaynaşma olur. Bir atasözünü yorumlarken, büyükannenizin söyledikleriyle sizinkiler birleşir ve sonuç, atasözünün “tam” anlamı değil, onunla yeni bir anlaşma olur. Bu süreçte “dogma”ya düşmeden, anlamı her adımda açılmaya açık tutarsınız; tıpkı bir bahçıvanın bir fidanı budayıp ilgiyle bakması gibi, anlama da bakım gerektirir. Bu noktada yıkıcı önyargıyı savunan biriyle, Gadamer’ın “verimli önyargı” kavramını bağlamdan kopararak salt relativizme indirgemek arasındaki farkı iyi ayırt edelim; Gadamer bizi mutlak doğru iddiasına değil, karşılıklı ufku yumuşatma çağırır. Sınavlarda sorular genelde şöyle: “anlama ufku nedir?”, “dönüş-tarihsel uygulama (applikasyon) nedir?”, “Gadamer’a göre anlama nasıl gerçekleşir?”; hatırla: ufuklarımız topluca çizilen bir dairenin kenarı, bir arayışta birleştiğimizde içeride daha keskin bir şekil görünür; yani anlama, ufukların buluşmasıyla büyüyen bir ışık demeti.