12. Sınıf T C İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Cumhuriyetçilik ilkesinin milli egemenlik

Cumhuriyetçilik ilkesinin temelinde milli egemenlik vardır. Cumhuriyetçilik; egemenliğin bir kişiye veya aileye değil, millete ait olduğu, devlet yönetiminin yasama, yürütme ve yargı erklerinin milletin oluşturduğu kurumlar aracılığıyla denge ve denetimle yürütüldüğü rejimdir. Milli egemenlik kavramı ise egemenliğin kaynağının millet olduğunu, siyasi kararların ve devletin gücünün nihai olarak halkın iradesine dayandığını ifade eder. Milli egemenlik fikri, kuvvetler ayrılığı ve hukukun üstünlüğü gibi kurumsal ilkelerle hayata geçirilir. Atatürk’ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nde milli egemenlik, Mustafa Kemal’in nutkuyla ilan edilen İstiklâl Marşı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi aracılığıyla tecessüm etmiştir. 1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılması ve 29 Ekim 1923’te cumhuriyetin ilanı ile egemenlik kişisel otoriteden ulusun iradesine devredilmiştir. 1921 Anayasası TBMM’yi devletin yegane temsilcisi olarak tanımlamış; egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir hükmü, daha sonra 1924 ve 1961 Anayasalarıyla daha belirgin ve genişletilmiş ifadelerle sistemleştirilmiştir. Cumhuriyetçilik ilkesinin milli egemenlikle ilişkisi iki boyutludur: birincisi, meşruiyetin kaynağı halktır; ikincisi, yönetim temsil mekanizmaları ve hukuk aracılığıyla sürdürülür. TBMM, milletvekillerinin seçimiyle kurulur ve yasama, maliye, denetim ve ulusal güvenlik gibi kritik işlevleri yerine getirir. Yürütme organı (Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu), yargı (Mahkemeler ve Yargıtay), anayasal kurumlar (Anayasa Mahkemesi, Danıştay, YSK) ile denge-denetim sağlanır. Milli egemenliğin günlük hayattaki tezahürleri seçimler, halk oylamaları ve sivil toplum katılımıdır. Örnek olarak milletvekillerinin bütçeyi görüşmesi ve onaylaması, cumhurbaşkanlığı seçimleriyle yürütmenin belirlenmesi, Anayasa Mahkemesi’nin anayasaya aykırı kanun hükmünde kararname ve kanunları iptal ederek hukuk devletini koruması milli egemenliğin çalışma biçimidir. Egemenlik ilkesinin pratik sonuçlarından biri de memuriyetlerde veraset yasağı ve kuvvetli tekel ve tek kişi diktatoryasının önlenmesi gibi kurumsal güvenceler olmuştur. Bununla birlikte milli egemenliğin özünü kaybetmemek için basın özgürlüğü, düşünce hakkı, yerinden yönetim ve denetim mekanizmaları kritik önem taşır. Özetle cumhuriyetçilik milli egemenliği kurumlaştırır; milli egemenlik de cumhuriyetçiliği meşru ve dayanıklı kılar.