3. Sınıf Fen Bilimleri - Çevresindeki örnekleri kullanarak varlıkları canlı ve cansız olara (1)

Merhaca arkadaşlar! Bugün çevremizdeki varlıkları “canlı” ve “cansız” diye ayırt etmeyi öğreneceğiz. Çevremizde pek çok şey var: kediniz, bir fidan, uçan kuşlar… bunlar canlıdır. Sıra, kitap, kalem, top, taş, su ve cam gibi nesneler ise cansızdır. Canlı varlıklar büyür, solunum yapar, beslenir, uygun ortam bulunca ürer, çevreyle etkileşimde bulunur ve sonunda yaşlanıp yaşam döngülerini tamamlar. Canlılarda hücre yapısı bulunur. Yapı taşlarından en küçük birimi hücredir. Hücreler dokuları, dokular organları, organlar ise sistemleri oluşturur. Canlılar çevreye uyum sağlar; örneğin bitkiler ışık ve suyun olduğu yerde büyür, hayvanlar gıda bulduğu yerde yaşar. Bir çiçek açarken değişir, solunum yapar ve su alır. Bu süreçler bitince büyüme tamamlanır. Cansız varlıklar ise canlı özellikler göstermez; büyümez, solunum yapmaz, üremez ve çevreden etkilenme şekilleri farklıdır. Bir taş çekiçle kırılabilir, bir kağıt yırtılır; bu fiziksel değişimlerdir. Kıyıdaki tuzlu su buharlaşır, cam erir ve katılaşır; bunlar hâl değişimidir. Kütleyi ve şeklini ölçebiliriz. Çocuk ve yetişkin insanda hâl değişimi olmaz, vücut sürekli değişir ama insan bir hâl değişimi yapmaz; farklı olaylar yaşar. Sıkça yapılan hatalar: “Güneş canlıdır.” Bu yanlıştır. Güneş bir enerji kaynağıdır, büyümez, solunum yapmaz ve üremez. “Mantar canlıdır.” Evet, mantar canlıdır çünkü büyür ve beslenir. “Ateş canlıdır.” Ateş bir yanma olayıdır, canlı değildir. “Tohum canlıdır.” Tohum canlıdır çünkü uygun koşulları bulduğunda filizlenir. “Hücre sadece mikroskopla görülür.” Hayır, bazı hücreler gözle görülebilir, örneğin yumurta sarısı tek bir hücredir. Özetle: canlılık özelliklerine bakın; varlığın hâl değişimi mi yoksa yaşam süreci mi yaşadığını anlayın.