3. Sınıf Fen Bilimleri - Dünya yüzeyindeki kara ve suların kapladığı alanları model üzerind (1)

Merhaba arkadaşlar! Bugün Dünya’nın yüzeyindeki kara ve suların kapladığı alanları model üzerinde inceleyeceğiz. Bu, 3. sınıf Fen Bilimleri’nde model kullanma becerisini pekiştirirken aynı zamanda Dünya’mızın nasıl bir gezegen olduğunu anlamamızı sağlar. Model, gerçek bir şeyin daha basit ve anlaşılır bir kopyasıdır. Mesela dünyayı gösteren bir model (örn. mavi ve yeşil boyalı bir top ya da bir dünya küresi) gerçek Dünya’nın aynısı olmasa da, büyüklükler ve yönler hakkında fikir vermek için harikadır. Şimdi Dünya yüzeyine bakalım: Yeryüzünün yaklaşık yüzde yetmiş biri (yaklaşık %71) su ile, yaklaşık yüzde yirmi dokuzu (yaklaşık %29) kara ile kaplıdır. Yani her 100 birimlik yüzey alanından 71 birim su, 29 birim kara demektir. Bunu anlamayı kolaylaştırmak için pratik bir karşılaştırma kullanalım: Bir futbol sahası düşünün. O alanı 100 eşit parçaya bölsek, 71 tanesine mavi boya (sular), 29 tanesine yeşil boya (kara) vursak, görsel olarak Dünya’mızın kabaca bir kopyasını elde ederiz. Veya daha basit: 10 tane kalem arasından 7’sini mavi, 3’ünü yeşil seçersek; mavi olanlar suyu, yeşil olanlar karayı temsil eder. Bu oranlar 3. sınıf seviyesinde yeterlidir; kesin rakamlar büyüdüğünüzde ayrıntılı haritalardan öğrenilebilir. Dünya’daki sular, okyanuslar, denizler, göller ve nehirlerle oluşur. En büyük ve en derin okyanusumuz Pasifik Okyanusu’dur. Türkiye’nin çevresinde Akdeniz, Karadeniz, Ege ve Marmara Denizleri vardır; bunlar deniz dediğimiz, okyanusa bağlı daha küçük tuzlu su kütleleridir. Kıtalar ise büyük kara parçalarıdır; dünyamızda en büyük kıta Asya’dır. Kıtaların bir kısmı kuzeyde bir kısmı güneyde bulunur; kuzeyde biraz daha çok kara, güneyde biraz daha çok su vardır. Bu durumu model üzerinde göstermek çok faydalıdır: Hangi yarımkürede ne kadar kara ve ne kadar su olduğunu parmaklarınızla işaret ederek görebilirsiniz. Model üzerinde kara ve su oranlarını gösterirken birkaç yöntem deneyebilirsiniz. Küreye mavi ve yeşil noktalar yapıştırıp sayarak oran hesaplayabilirsiniz. Ya da kağıda kareli bir ızgara çizin, her kareyi ya mavi ya yeşil boyayın ve sonunda kaç mavi, kaç yeşil kare olduğunu sayın; oranları karşılaştırın. Dünya’nın yüzey alanını modele uygularken, modelin gerçek Dünya ile ölçeklenmesi şart değildir; önemli olan oranların görünür ve sayılabilir olmasıdır. Öğrenciler bu yöntemler sayesinde büyük sayılarla çalışmayı, oran ve karşılaştırma yapmayı öğrenir. Son olarak, bu konuyu bir basit deneyle de pekiştirelim: Bir şişeye 100 ml su koyup, 10 tane bilye atın. 7 tanesini mavi, 3 tanesini yeşil olacak şekilde boyayıp atın. Bilyelerin hangi oranda atıldığını görecek, oynarken öğreneceksiniz. Model, bilimsel düşünmenin ilk adımlarından biridir: karmaşık dünyayı daha anlaşılır hale getirir ve bizden biraz soyutlama yapmamızı ister. Siz de sınıfta veya evde böyle bir model hazırlayın, sayın, karşılaştırın ve sonunda 71/29 oranını yüzde şeklinde söyleyin. Bugün öğrendiklerimiz, ileride harita okuma, coğrafya ve çevre derslerinde size çok yardımcı olacak!