3. Sınıf Fen Bilimleri - Dünya’nın yüzeyinde karaların ve suların yer aldığını kavrar. şark

Dünya’nın yüzeyini büyük bir topa benzetecek olursanız, bu topun üzerinde iki farklı bölüm vardır: kara ve sular. Kara, kıtalar ve adalar ile kaplıdır; sular ise okyanuslar, denizler, göller ve ırmaklardan oluşur. Kıtalar büyük kara parçalarıdır—örneğin Asya, Afrika, Avrupa, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika ve Avustralya; adalar ise sularla çevrili, kıtadan küçük kara parçalarıdır—Türkiye bu açıdan bir yarımada sayılabilir. Sular da üç türde toplanır: okyanuslar çok büyük ve derin su kütleleridir—Pasifik, Atlas ve Hint Okyanusları; denizler okyanuslara bağlı, kıyıya yakın ve daha sığ alanlardır—Akdeniz, Karadeniz, Marmara ve Ege; göller ise kara içinde, çevresiyle kısmen çevrilmiş durgun sular olup Van Gölü ve İznik bunlara örnektir. Yerkürenin yaklaşık yüzde 29’u kara, yüzde 71’i su ile kaplıdır; bu oran, üstteki resimlerde koyu mavi ile gösterilen büyük suların ve açık renkli kıtaların yüzeyi nasıl paylaştığını öğrenmemizi kolaylaştırır. Kıyı çizgisi, kara ile suyun birbirine değdiği yerdir; bu sınır kimi yerlerde düz, kimi yerlerde girintili-çıkıntılı olur ve girintilerde koylar (ör. İzmir Körfezi), çıkıntılarda burunlar oluşur. Irmaklar, yüksek yerden alçak yere doğru akan ve sonunda deniz ya da göle ulaşan su yollarıdır; akış yönünü bir oyuncak topun eğimli bir yüzeyden yuvarlanması gibi anlayabilirsiniz. Adalar çevresinde olan sular ada çevresi sularıdır; bir gemi ada çevresinde dolanarak farklı kıyılara uğrayabilir. Kıtalar, okyanuslar ve denizler hakkında konuşurken dünya haritası ve küre (glob) aynı resmi, farklı bakışlarla gösterir; küre, yuvarlaklığı yansıttığı için ekvatora yakın yerleri daha doğru gösterir, harita ise düz olduğu için kenar kısımları biraz bozulabilir. Gündelik yaşamda örneklerle düşünmek, öğrenmeyi güçlendirir: denize yakın oturan birinin adını anarım sıcak bir yazda denize atlaması, göle balık tutmaya giden birinin teknede kayığını kürekle itmesi, üçgen şekilli bir adanın çevresinde deniz arkadaşlarıyla dolaşması, ya da bir ırmağın akan suyunu izlerken hangi noktanın dağ, hangisinin deniz olduğunu okul arkadaşlarıyla tartışması gibi sahneler kavramları somutlaştırır.