3. Sınıf Fen Bilimleri - Her sesin bir kaynağı olduğu ve sesin her yöne yayıldığı sonucun

Merhaba sevgili öğrenciler! Bugün fen bilimlerinde ses konusunu işleyeceğiz. Ses, bir kaynaktan doğar ve her yöne yayılır. Bu iki önemli sonucu öğrenelim ve günlük hayattan örneklerle pekiştirelim. Her sesin bir kaynağı vır! Ses kaynağı, titreşim yapan bir şeydir. Gitara teline vurduğumuzda tel titreşir ve ses çıkar. Davulun derisi vurulunca titrer ve bir ses doğar. Ağzımızı açıp konuştuğumuzda ses tellerimiz titrer. Böylece ses kaynağı olan şeyler titreşir. Titreşim, sesin anahtarıdır. Titreşimleri gözle görmek için elimizi konuşurken gırtlağımıza koyalım; titreşimleri hissederiz. Veya bir gitarın telline dokunup çalayalım; tel titrer ve ses üretir. Ses, bu titreşimlerin havayla birlikte taşınmasıyla oluşur. Ses her yöne yayılır. Suda yere attığımız bir taş, daireler hâlinde her yöne dalga yaratır. Aynı şekilde ses dalgaları da kaynaktan çıktıktan sonra her yöne doğru ilerler. Bir kişi “Merhaba” dediğinde, ses önde, arkada, sağda, solda her yerdeki insanlara ulaşır. Ses kaynağından uzaklaştıkça sesin gücü azalır. Bu yüzden uzaktaki bir arabayı duyarız ama yakınlaştıkça sesi daha kuvvetli işitiriz. Ses nasıl ilerler? Temel olarak havada ilerler. Daha yoğun maddelerde ses daha hızlı yol alır. Boşlukta (vakum) ses duyulmaz çünkü titreşimi taşıyacak bir ortam yoktur. Bunu anlamak için bir düzeneği deneyebiliriz: Bir telefonu cam bardak içine koyup lastik bir kapakla kapatıp havasını çekelim; çalma sesinin azaldığını duyarız. Başka bir örnek: kapıyı kapatıp odada müzik çaldığımızda, ses dışarıda da duyulur; kapılar ve duvarlar ses dalgalarını her yöne taşır. Ses kaynaklarına örnekler: konuşan insan, öten kuş, çalan çan, düdük, rüzgârda sallanan ağaç yaprağı. Seslerin şiddetini değiştirmek de mümkün: konuşurken daha kuvvetli konuşursak ses kaynağı daha güçlü titreşir ve sesi daha yüksek işitiriz. Ancak “yüksek ses” dendiğinde fizikte “incelik” anlamında bir terim değil, şiddet kastedildiğini de not edelim. Sonuç olarak iki ana fikri unutmayalım: Her sesin bir kaynağı vardır ve bu kaynak titreşir. Ses, dalgalar hâlinde her yöne yayılır. Günlük hayatta buna çok sık rastlarız. Konuşurken, müzik dinlerken, doğada kuş seslerini duyarken, hepsi bu iki kuralı hatırlatır.