3. Sınıf Fen Bilimleri - İtme ve çekme kuvvetlerinin hareket eden ve duran cisimler üzerind (1)

Merhaba arkadaşlar! Bugün fen bilimlerinde çok keyifli bir konuya değineceğiz: İtme ve çekme kuvvetleri. Doğada etrafımızda hareket eden ya da duran her şeyde kuvvetler vardır. Kuvvet, bir cismi hareket ettirebilen, hızını değiştirebilen, yönünü saptırabilen ya da şeklini deforme edebilen etkidir. İtme kuvveti, bir cisme doğru itilmesi, çekme kuvveti ise bir cisme doğru çekilmesidir. Günlük hayatımızda bunları her gün yaparız. Kapıyı açarken tutacağı çekersiniz—bu çekme kuvvetidir. Oyuncak arabayı öne iterseniz—bu itme kuvvetidir. Aynı şekilde bisiklet sürerken pedala basarak tekerleği döndürmek, valizi çekmek, topa vurmak, mıknatısı çekmek, elastik bantı germek… hepsi itme ya da çekme kuvvetinin farklı yansımalarıdır. Kuvvet yönü, büyüklüğü ve uygulandığı nokta (uygulama noktası) farklı olduğunda sonuç da farklı olabilir. Örneğin topa ortasından ve kenarından vurmak, topun yönünü değiştirir. Kuvvet duran bir cismi hareket ettirebilir. Örneğin duran bir topu tekme ile ileri doğru iteriz. Hareket eden bir cismi yavaşlatabilir, hızlandırabilir, durdurabilir ya da yönünü değiştirebiliriz. Fren yaptığımızda bisikletimiz yavaşlar; çünkü sürtünme kuvveti hareket yönünün tersine etki eder. Topa yandan vurursak yönü değişir. Kuvvetin şiddeti artırılırsa, cismin hızı da o oranda değişir. Kapıyı nazikçe çekerseniz yavaş açılır, kuvvetli çekerseniz daha hızlı açılır. Kuvvet bazen şekil değişikliğine de yol açar. Lastik bir topu sıktığınızda şekli değişir, germek için açıldığında da gerilir; bu durumda kuvvet ortadan kalkınca eski şekline dönmeye çalışır. Bazı şekil değişiklikleri kalıcı olabilir (örneğin bükülen bir tel). Kuvvetin bir diğer özelliği yönünün olmasıdır; bu yüzden oklarla gösteririz. Büyüklüğü ise büyüktür-küçüktür gibi sıfatlarla ifade edilebilir. Kuvveti sadece insanlar uygulamaz. Doğada rüzgâr, su, yerçekimi, mıknatıs gibi varlıklar da itme ya da çekme uygular. İtme ve çekme kavramları, hayatımızı ve çevremizi daha iyi anlamamızı sağlar. Bu yüzden günlük gözlemlerinizi yapın: Hangi durumda itiyoruz, hangi durumda çekiyoruz? Sınıfta küçük deneylerle sonuçları gözlemleyin ve sonuçları arkadaşlarınızla paylaşın!