4. SINIF FEN BİLİMLERİ Tüm Şarkılar

Selam arkadaşlar! Bugün 4. sınıf Fen Bilimleri’ni bir şarkı gibi hafızanıza kazıyalım. Doğa çok zengin ve her köşede yeni bir keşif var. **Maddenin hâl değişimi**, **ısı ve ışığın etkileri**, **elektrik ve güvenlik**, **karışımlar**, **yer, yön ve hareket** gibi kavramları basit örneklerle anlayalım. Hazırsanız başlayalım! Önce “madde” kavramından başlayalım. **Madde**; katı, sıvı ve gaz hâlinde bulunur. Suyun katı hâli buz, sıvı hâli su, gaz hâli buhardır. **Erime**, donma, **kaynamayla** ayrılan buharlaşma ve yoğunlaşma gibi değişimler ısının etkisiyle olur. Buzdolabında buzun donması donma, ocakta suyun buharlaşması ise kaynamayla ayrılan buharlaşmadır. **Maddeler hâl değiştirdiğinde kütle aynı kalır, hacim değişebilir**. Bu birim sınavda da sık gelen bir kuraldır. Karışımları nasıl ayırırız? **Mıknatıs** metalleri çeker, böylece demir ve nikel gibi maddeleri ayırırız. **Filtreleme** ile süzülür; çay bardağındaki tel süzgeç çay yapraklarını tutar, su geçer. **Buharlaştırma** ile sıcaklıktan yararlanırız; tuzlu suyu kaynatırsak su buharlaşır, tuz kalır. **Maddeleri ayırt ederken mıknatıs, filtreleme ve buharlaştırma yöntemleri** temel ipuçlarımızdır. **Karışımların bileşenleri fiziksel yöntemlerle ayrılır**. Isı, sıcaklık ve ışık ilişkisini hatırlayalım. **Isı bir enerjidir**, sıcaklık ise bu enerjinin ölçüsüdür. Sıcaklık derece ile ölçülür, ısı ise joule veya kalori gibi enerji birimleriyle. Güneş’ten gelen ışık **ışın** şeklinde yol alır. Yansıma kanunu şu: **gelen açı = yansıyan açı**. Aynalarda düz aynada gerçek görünmez; parayı cebe koyduğunuzda parayı göremememiz gibi. **Cam, mermer gibi saydam ve ışığı geçiren maddelerde ışık yansıyabilir**. Yansımayı okul koridorundaki parmak izi gibi detaylı yazıları görmekte kullanırız. Elektrik dersi de keyifli! **İletken** malzemeler (metal teller, çivi, su) elektrik akımını geçirir, **yalıtkan** malzemeler (plastik, cam, kuru kâğıt) geçirmez. Ampulü yakmak için **devre** şarttır: pil, ampul ve kablo birleşince akım dolanır. **Seri bağlamada bir ampul sönerse hepsi söner**, paralel bağlamada **bir ampul sönerken diğerleri yanar**. **Güvenlik** çok önemli! Elektrikle oynamayız, ıslak elle prize dokunmayız, hasarlı kabloları kullanmayız. Pilin artı ve eksi uçlarını doğru bağlamak gerekir. Yer, yön ve hareketi düşünelim. Güneş doğudan doğar, batıdan batar; **doğu–batı, kuzey–güney yönleri** yol bulmada kullanılır. **Sürtünme**, hareket eden cismi durduran ya da yavaşlatan bir kuvvettir. Buz üzerinde daha az sürtünme vardır, bu yüzden kayarak hızla ilerleriz. **Daha büyük yüzeyde daha fazla sürtünme**, daha küçükte daha az sürtünme etkisi görürüz. Ekosistemlerde canlılar arası ilişkiler de ilginçtir. **Üretici** (yeşil bitkiler), **tüketici** (otçul, etçul) ve **ayrıştırıcı** (mantarlar, bakteriler) dengeli bir döngü kurar. Fotosentez süreci **ışık + su + karbondioksit → şeker + oksijen**; bitkiler bu sayede büyür, biz nefes alırken oksijen alır, bitkiler karbondioksit alır. **Bitkiler fotosentez yapar**, hayvanlar **solunum** yapar. Çevreyi korumak, atıkları doğru ayırmak bu dengenin korunması demektir. **Fotosentez ve solunum birbirinin tersi tepkimelerdir**. Bu temel kavramları bir “şarkı gibi” hafızanızda tutmak için tekrar edin: **Madde, hâl değiştiriyor; ısı ve ışık yolunu buluyor; elektrik devresi tam, güvenlik önemli; ekosistemde her canlının yeri var**. Bu dört ana başlıkla çalışır, sınavlarda daha rahat olursunuz.