4. SINIF TÜRKÇE 1. BÖLÜM Tüm Şarkılar

Merhaba sevgili öğrenciler ve değerli veliler! Bu ders videosunda 4. sınıf Türkçe 1. bölümde öğrenmemiz gereken temel kavramları, şarkılarımızla birlikte adım adım öğreneceğiz. Türkçe, sesleri ve heceleri çok önemli bir dil. Dilimizdeki ünlülerin (a, e, ı, i, o, u) kendi aralarında uyum kurması, kelimeleri doğru yazıp doğru okumamızı sağlar. Bu uyuma “sesli harf uyumu” (ünlü uyumu) diyoruz. Aşağıdaki özellikler bu uyumu yönetir: - Kalınlık–incelik uyumu: Kelimenin kökündeki ünlülerin kalın olması (a, ı, o, u), eklerde de kalın ünlülerin seçilmesi; incelik uyumu ise (e, i) ekin seçilmesi demektir. - Düzlük–yuvarlaklık uyumu: Kökteki ünlünün düz (a, e, ı, i) olması eki düz; yuvarlak (o, u) olması eki yuvarlak yapmaya yönlendirir. Kısa köklü kelimelerde özellikle dikkat edilir: “ev + im → evim” (e→e), “ev + in → evin” (e→e), “okul + um → okulum” (u→u). Kuralı bozmamak için eklerin kalıplarını ezberlemek çok işe yarar. - Düzensiz durumlar: “de, da, ile” ekleri dışında genellikle uyum vardır. Ayrıca bazı kelimeler geçmişte kalıplaşmıştır: “yaz+dan → yazdan” (a→a), “ev+larda → evlerde” (e→e), “su+larda → sulara” (u→a). Burada eklerin dizilişine ve tekrarına dikkat etmek gerekir. Eklerin kök ve gövde ile bağlanması da 4. sınıfta öğrendiğimiz önemli bir konudur. “Yüksek, sakin, güzel” gibi kelimelerdeki -lI, -lU eki sıfat yapar. “Yüksek+lük → yükseklik” eki ise soyut isimler üretir. İyelik ekleri (eklerde -lar/-ler de kullanılır) bize kimin/neyin sorusuna cevap verir: “Evimiz, okulumuz, kapımız.” Çoğul eki -lar/-ler eklenirken ünlü uyumu korunur: “çocuk+lar → çocuklar”, “kedi+ler → kediler”. Zaman ekleri de dilin ses sistemine saygılıdır: -di/-ti, -diK, -miş/-mIş, -yor. “Gitti, gittik, gidiyor” gibi çekimli fiiller bu eklerle kurulur. Yazımda -dır/-dir ekinin ayrı yazıldığını da hatırlayalım. Noktalama işaretleri, cümlenin ritmini ve anlamını korur. Virgül (,) sıralı söz öbeklerini ayırır: “Kitap, defter ve kalem sırada.” Nokta (.) cümlenin bittiğini gösterir. Ünlem (!), heyecan ve şaşkınlığı anlatır. Soru işareti (?) soru cümlelerini işaret eder. Soru eki -mI da yazımda ayrı yazılır: “Geliyor musun?” Noktalı virgün (;) cümleler arasında daha güçlü bir ayrım yapar. Kısa çizgi (–) ara sözleri ve açıklamaları getirir: “Kitabı – Ali’nin – okumaya.” Cümle sonunda soru cümlesi geldiyse, nokta yerine soru işareti kullanılır: “Hava güzel mi?” Metin türleri de 4. sınıfta sık karşılaştığımız konulardır. Bilgilendirici metinler bilgi verir; şiirde kafiye ve ritim öne çıkar; masal ve fabl öğüt verir; gazete haberi kim–ne–nerede–ne zaman sorularına cevap buldurur. Okuma anlama çalışırken başlık, giriş–gelişme–sonuç bölümlerini ve ana düşünceyi belirlemek gerekir. Söz varlığını zenginleştirmek için kök–ek incelemesi yapabiliriz. “Aile” köküne -le birleşik ekini eklediğimizde “ailele” değil, “aileyle” diye yazarız. Yabancı dillerden gelen kelimelerin okunuşu ve yazımında farklılıklar bulunabilir; yazım kılavuzuna bakmak her zaman güvenilidir. Cümle türleri de önemli. Yapılarına göre kurucu, bileşik; anlamlarına göre ise yargı, soru, emir ve ünlem cümleleri ayrılır. “Ali geliyor.” (yargı), “Geliyor mu?” (soru), “Sessiz ol!” (emir), “Vay canına!” (ünlem) gibi. Şarkılarımız bu kuralları ritimle pekiştirmek için tasarlandı: ünlü uyumu şarkılarımızla ezberleyelim, eklerin dizilişini tekrar ederek öğrenelim, noktalama ve cümle türlerini kısa örneklerle pekiştirelim. Sınıfta yazdığınız cümleleri sesli okurken duraklayın; vir gül nerede gelmeli, hangi ek uygun diye düşünün. Böylece Türkçeyi hem duyarak hem de yazarak güçlendireceksiniz.