4 Sınıf Türkçe Çanakkale geçilmez, destan yazıldı şarkısı v 2

Sevgili öğrenciler, bugün “Çanakkale Geçilmez, Destan Yazıldı” adlı eğitim şarkımızı sadece ezberlemek için değil, dili özellikle fark ederek ve metni nasıl okuyacağımızı konuşarak ele alacağız. Bu parça, 4. sınıf Türkçe dersinde “şiir/şarkı metni” incelemek için çok güzel bir fırsat sunuyor. Şarkıya “destan” yakıştırması yaptığı için, metnin büyük olaylar ve değerler üzerinden şekillendiğini hemen sezmişsinizdir. “Destan” genellikle kahramanlığın, zor koşullarda dayanmanın, birlik olmanın, ölçülü gücün ve cesaretin anlatıldığı, uzun soluklu bir türdür. Bizim şarkımız, “geçilmez” vurgusuyla bir geçidi savunmayı ve bunu başarıyı göstermek için kullanan bir benzetmeyi işliyor. Şarkının diline bakalım. “Geçilmez” kelimesi, “geçmek” fiilinin olumsuz hâlidir; “geçilemez” anlamına gelir ve “güçlü, aşılamaz bir engel” fikrini verir. Türkçe’de -mez/-maz eki, bir şeyin yapılamadığını bildirir: koş-maz, yaz-maz, gel-mez gibi. Burada “çelik kapı” imgesiyle de kalın, sağlam, zor aşılır bir şey tasvir ediliyor. “Kapı” sadece bir kapı değil, geçiş anlamının metaforudur; yani denizin dar boğazlarından geçişi gösterir. “Söz şair” ifadesi de şiiri, şairin sözleri üzerinden tanımlar; sözün gücü ve duygusu burada öne çıkar. Metindeki tekrar ve ritim dikkat çeker. “Çanakkale geçilmez” ifadesinin tekrarı, duygunun kuvvetini artırır ve sözün belleklerde kalmasını sağlar. “Geçilmez” kelimesinin içindeki /ç/ ve /g/ gibi sert ünsüzler, ses benzerliği yoluyla (ses benzerliği/yan ses benzerliği/ ses tekrarları) güçlü bir etki oluşturur. Bu, seslerin anlamı desteklediği “sesbirim” ve “seslendirme” tekniklerinin bir sonucudur. Sınıf içinde “geçilmez”i ölçülü bir sesle söylersek, vurgunun metnin duygusunu kuvvetlendirdiğini görürüz. Kelime dağarcığı açısından “geldi, yazdık, gördük, duyduk” gibi geçmiş zamanın basit geçmiş zaman ( -di/-ti eki) ekleriyle kurulan eylemler, yaşanmışlığın hafızasını verir. “Geçilmez” sözcüğü, olumsuz bir fiil köküdür; olumsuzluk eki -me/-ma ile yazılmıştır. Ayrıca “söz” ve “dilsiz” gibi soyut kavramlar, şiirsel imgelerin sık kullanıldığını gösterir; çünkü soyut kavramlar somut imgelerle birleştiğinde “benzetme” ve “metafor” etkisi doğar. Bu şarkıyı okurken neler yapmalıyız? Öncelikle yüksek sesle, ritme uygun ve nefes yerlerini gözeten bir okuma yapalım. Yüksek ses, bütün sınıf duyabilir; nefes yerleri, sesin boğulmadan devam etmesini sağlar; ritim, şiirin kendi akışını kurar. Sonra noktalama işaretlerini gözetelim: soru, ünlem, noktalı virgül, nokta gibi işaretler duyguya ve vurguya yön verir. Bu şarkıyı “dinleme-anlama” çalışmasıyla da destekleyebiliriz: ana duyguyu söyleriz (cesaret, birlik, kararlılık), metinde geçen zıt anlamlı sözcükleri (kolay–zor, geçer–geçilmez) buluruz, imge ve ses tekrarlarını işaret ederiz. Evde iki dizeyi ezberlemek, okuduğumuz metni daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Son olarak, metni “tema” açısından konuşalım: tema metnin vermek istediği ana düşüncedir; burada tema “zamanın zor şartlarında direnmek ve birlik olmak” olarak özetlenebilir.