5 Sınıf Fen Bilimleri Dinamometre Modeli Tasarlayalım şarkısı

Dinamometre, kuvveti ölçmek için kullandığımız basit ama çok güçlü bir araçtır. 5. sınıf Fen Bilimleri’nde kuvvet, cismin şeklini veya hareketini değiştiren etkidir. Kuvvetin birimini N ile gösteririz ve kısaca “Newton” deriz. 1 N, yaklaşık olarak 100 gram kütleli bir cismin Dünya’daki ağırlığına eşittir. Demek ki kuvvet ve ağırlık, sıkça karıştırılan iki kavram: ağırlık, kütlenin yer çekimi etkisiyle oluşan kuvvet olduğu için Newton’la ölçülür; kütleyse kilogramla (kg) ve değişmez. Elinize bir yayı alıp üzerine farklı ağırlıklar astığınızda yayın uzama miktarı artar; işte bu ilişkiyi kalibre ederek uzama ile kuvvet arasında bir eşleşme kurarsanız, dinamometre yapmış olursunuz. En temel dinamometre modelinde, bir yaya bağlı bir kancanın, kancaya asılan yüklerle ne kadar uzadığını not ederiz. Eğer yayın izinin her 1 cm’sine 0,5 N karşılık geldiğini kalibrasyonunuzla bulduysanız, üzerine bir sınıf arkadaşınızın sıkıştırdığı bir kitap asarak kuvvetin yaklaşık değerini ölçebilirsiniz. Bant gibi elastik malzemeler de model yapımında kullanılabilir ama hassasiyet için iç vida yaylarını (esnek yay) tercih etmek daha iyi sonuç verir. Kalibrasyon için, 1 N yaklaşık 100 g olduğunu bilerek kütlesi bilinen ağırlıklar (örneğin 50 g, 100 g) kullanabilirsiniz. 0 N’dan sıfırlama yapmak, başlangıçta yaya kendinizden bağımsız bir miktar bant gerilimi kalmamasını sağlar. Bu noktadan sonra her bir uzama için N değeri işaretlenir. Yayı büktüğünüzde aşağı doğru geri çekme kuvveti duyarsınız; bu esneklik kuvveti, Newton’un ters yönlü bir kuvvet üretir. Uzamayı arttırdıkça uzama ile kuvvet çoğu malzemelerde doğru orantılıdır. Bu orantıyı, ağırlıklar ve uzama ölçümleri üzerinden bir grafikte gösterirseniz, Hooke yasasını bile fark etmeden deneyimlemiş olursunuz. Evet güvenli malzemeler kullanın: göz koruyucu, eldiven, sıkıca sabitlenmiş yüzey; çocukların doğrudan yayın çıkarıp fırlatma yapmalarına izin vermeyin. Dinamometreyi hem yatay hem dikey çekmelerle test ettiğinizde, ölçümlerin ortalamasını alıp sapmayı azaltabilirsiniz. Pratikte ağırlık takviyesi, sıfırlama hatası, ya da yaya yapışan yönergeler hataya yol açabilir; ölçüm doğruluğunu artırmak için birden fazla kez deneyin.