5 Sınıf Fen Bilimleri Tam Gölge şarkısı v 2

Tam gölge, ışığın doğrusal yayılması sayesinde oluşur. Bir ışık kaynağından (Güneş, lamba, ampul) yayılan ışıklar doğru bir çizgi boyunca ilerler. Saydam olmayan (opak) bir cisim bu ışıkların bir kısmını engeller. Engellenen ışıkların ulaşamadığı bölgede karanlık bir alan oluşturur: tam gölge. Peki neden gölge siyah görünür? Çünkü o bölgeye hiç doğrudan ışık gelmediği için yansıyan ışık da yeterli değildir; bu nedenle karanlık algılanır. Gölgenin biçimi, engel cismin sınır çizgilerine benzer; yani gölge genel olarak cismin dış konturunu taklit eder. Güneş ışınlarını paralel kabul edersek, dikey direğin gölgesi yere düşen iziyle aynı biçimde görünür. Ancak cismin ve ışık kaynağının biçimi, boyutu ve birbirine göre uzaklığı gölgenin şeklini ve boyutunu etkiler. Işık kaynağı noktasal ve uzaklaştıkça (örneğin Güneş gibi paralel ışınlıysa) cismin gölgesinin boyutu uzaklığa çok az bağlıdır ve neredeyse sabit kalır. Işık kaynağı yakın, yıldızlı ve boyutlu ise, cismin ekrana uzaklığı arttıkça gölge büyür ve keskinliği azalır. Basit optik prensiple, kaynak–cisim ve cisim–ekran mesafelerinin oranı gölgenin büyümesini belirler. L1/L2 oranına yaklaşırsak, gölge boyu da bu orana bağlı olarak artar ve yaygınlaşır. Gölgenin renkleri de ışığın türüne bağlıdır. Beyaz ışıkta tam gölge siyah görünür. Renkli ışık (örneğin kırmızı) altında gölge, karanlık olmasına rağmen çevre aydınlatmanın rengine bağlı olarak az çok kırmızımsı algılanabilir. Çoklu ışık kaynağı varsa, bazı ışıkların o bölgeyi aydınlatmasıyla kısmen aydınlık parçalar (yarıgölge) oluşabilir. Ancak tam gölgeden söz edebilmek için o bölgeye hiç doğrudan ışık ulaşmamalıdır. Günlük hayattan basit örnekler: Güneş doğarken veya batarken gölgeler uzun, öğlen kısa olur; ay tutulması sırasında Ay, Dünya’nın tam gölgesine girer (Ay’ın yüzeyindeki karanlık bölge). Sadece tek kaynak varsa tam gölge oluşur; iki lambayla duvarda birbirine yaklaştığınızda daha karanlık bir bölge görürsünüz. Bu anlattıklarımız, 5. sınıf Fen Bilimleri müfredatındaki ışık ve ses ünitesiyle de uyumludur ve gölge kavramlarını kavramak için zihinde güçlü bir model kurmanızı sağlar.