5 Sınıf Türkçe Şiir yazar şarkısı v 2

Merhaba arkadaşlar, bugün 5. sınıf Türkçe müfredatındaki şiir ünitesinin en keyifli yanına odaklanıyoruz: bir şiiri düşünüp yazmak! Önce şiiri konuştuğumuz “düz yazı”dan ayıran temel özellikleri sırasıyla ele alalım; şiir, dilin müziği gibidir; kafiyeler, ritim, imgeler ve ses benzerlikleriyle duygunuzu yoğunlaştırır. İlk olarak tanımımızı netleştirelim: Şiir, kelimelerin sadece anlam taşımadığı; sıraların, ölçünün ve kafiye ile ritmin de anlama güç kattığı özel bir yazı türüdür. Düz yazı (nesir) cümlelerle kurulurken şiir satırlarla, dize (mısra) adını verdiğimiz öğelerle örülür. Aynı duyguyla bir araya gelmiş satırlara “bend” veya “dörtlük” denir; dört satır bir arada ise “kıta” adını alır. Başlık ile şiir “konu”sunu ve “ana duygu”sunu birlikte taşır; şair, içindekileri okura aktarırken seçtiği sözcüklerin sesleriyle gönlü titreten bir ezgi yaratır. Şiirin yapısı çok basit gibi görünse de her öğesi önemlidir. Kafiye, bir dizede son sesin tekrarıdır. Türkçedeki en bilinen kafiye türleri üç grupta toplanır: tam kafiye (ağaç–bağaç), yarım kafiye (gül–kül), zengin kafiye (gül–bülbül). Eş seslilerimiz şiire ses katarken; tek tek kelimeler, şiirdeki “yakınlık duygusu”nun temel taşıdır. Şiirde ritmi sağlayan unsurlardan biri de ölçüdür; dize sonlarında aynı hecenin (örneğin -ğ ile biten son hece) tekrarı, okurken kulağımıza hoş gelir ve dizeleri birbirine bağlar. Kafiye düzeni ise şöyle isimlendirilir: aabb, abab, abba gibi kavramları öğrenmek, şiirde akışı görmenizi sağlar. İlk satırda “gül” dediğinizde ikincide “gül”le sürdürmek aabb; ikincide farklı, üçüncüde tekrar dönmekse abab düzenidir. Düş gücü ve duyularımız şiirin zenginliğidir. Teşbih (benzetme), karşılaştırma yaparken “gibi, tıpkı” gibi araçlarla kurulur: “Güneş şefkatli bir annenin eli gibi sabaha değdi.” Metafor (eğretileme) ise gizli benzetmedir; “Güneş bir mum gibi yanıyordu” demek yerine “Şafağı bir muma döndürdü” dersiniz; yani kıyas doğrudan değil örtük olarak yapılır. Kişileştirme (personifikasyon) tabiatı insana benzetir: “Rüzgâr kapıyı usulca araladı.” Yineleme (aliterasyon) ses tekrarlarıyla güçlü bir müzikalite yaratır: “Sessiz sakin sokaklar”, “Yumuşacık yosunlar”. Bu söz sanatları yazdığınız şiirleri okuyanın kalbine daha derin bir iz bırakır. Şimdi bir şiiri nasıl yazdığımızı adım adım gösterelim. Önce bir konu seçin: bahar, arkadaşlık, sevgi, uzay, yağmur… Kalem ve kağıdınızı hazırlayın; aklınızdaki kelimeleri dört başlıkta toplayın: duygular (ne hissettim?), yer/zaman (ne zaman ve nerede?), imgeler (gözleme dayalı sahnem), ses/kafiye (ne tür bir ritim?) Duyguyu ilk satırda kurcalayın, örneğin “Baharın ilk nefesi ellerimi titretiyor.” Sonraki satırlarda bu duyguyu küçük bir sahneye dönüştürün: “Balkonda çiçekler kısık sesle şarkı söylüyor, / Öğleden sonra ışıkta gülümseyen bir kedi…”. Kafiye için her satırın sonunu -i,-e,-a gibi seslere yakın sözlerle sonlandırın; örneğin “titretiyor–söylüyor” bir tamlama değil, yalnızca ritim denemesi gibi görünse de sesinizdeki uyumun peşinde koşuyorsunuz. Başlık, şiirin kalbidir. Anlamı sarsmadan, en çok hissede buluşacak kısa bir başlık seçin: “Bahara Dair Bir Nefes”, “Arkadaşlığın Kokusu”, “Yağmurun Alçak Sesi”. Başlığı en başa, şair adını bir satır aşağıya, dizeleri de altına yazın. Şiiri okuyacağınız zaman, sesinizi dize dize ilerletin; eğer bir yerde nefesiniz kesiliyorsa, o dizeyi kısaltmak ya da bölmek size yardım eder. Aynı dize biraz kısalınca siz de “ölçü” hissini yakalıyorsunuz. Deneme zamanı! Görev 1: İlk dizede “Yağmurun” dediğiniz bir dörtlük yazın. Yağmur bir “arkadaş” gibi davranabilir; bu kişileştirmeyi kullanın. Görev 2: 5-7 sözcük seçin (ör. gül, okul, yol, yemek, sevgi, sözcük, deniz) ve “abab” düzeninde dörtlük kurun. Görev 3: Bir duygunuzu teşbihle ve bir yineleme ile ifade edin; “yumuşak, yumuşacık” gibi sesi tekrarlayın. Eserlerinizi sevdiklerinize okuyun; beğendikleri satırları işaretlemelerini isteyin. O satırlar, şiirinizdeki kafiye ve imgelerin mükemmel çalıştığı yerler olacaktır. Dersin özeti: şiir, satırlarla kurulan müzikal bir anlatımdır; kafiye, ritim ve söz sanatlarıyla güçlenir. Bir şiir yazarken önce konu, duygu, imge, ses planı yapın; sonra ritmin keyfini sürün; son olarak başlığı seçip düzenlemesini yapın. Unutmayın: şiir, düşünce kadar duygu da taşır. Bu yüzden yazdığınız her satır, sizin iç dünyanızı bize büyük bir sesle anlatır. Kendinizi deneyin, çizgileri silin, satırları kaydırın; bir şiir sizle birlikte büyür.