6 Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Ağ Kavramı ve Ağ Türleri şarkısı v 2

Ağ (network), cihazların kablo, kablosuz veya her ikisiyle birbirine bağlanıp bilgi, dosya ve servisleri paylaşmasını sağlayan yapıdır; basit bir ifadeyle ağ, cihazların “konuşma kuralları” (protokoller) ve “adresleme” (IP, MAC) yoluyla düzgün bir şekilde iletişim kurmasını mümkün kılar. Kapsama alanına göre üç ana tür tanımlanır: aynı cihazda çalışan bir cihaz ağını ifade eden PAN (kişisel alan ağı, örneğin Bluetooth ile kulaklığınızı telefona bağlamak), bir ev, okul sınıfı veya küçük ofisi kapsayan ve genellikle yerel sunucuları paylaşan LAN (yerel alan ağı, örneğin sınıfta Wi‑Fi üzerinden yazıcıya yazdırma), bir şehir boyunca yayılan MAN (metropol alan ağı), ve ülkeleri kapsayan WAN (geniş alan ağı, internet bunun en büyük örneğidir). Topoloji (yapı) açısından en çok bilinen şekiller: bus (ortak hat), ring (halka), star (yıldız), mesh (örülü), ve hibrit; yıldız topolojide tüm cihazlar bir merkezi cihaza (switch) bağlanır, bu merkez arızası tüm ağı etkiler ama sorun tespiti kolaydır. Erişim türüne göre iki kavram: istemci‑sunucu (client‑server) modelinde dosya, yazıcı ve web hizmetleri bir sunucuda toplanır, istemciler hizmet alır; eş‑den‑eş (peer‑to‑peer, P2P) modelinde her cihaz hem istemci hem sunucudur, kurulumu basit ama merkezi yönetim zayıftır. Ağ cihazları işlevsel bir bütün oluşturur: yönlendirici (router) farklı ağları birbirine bağlar, DHCP ile otomatik IP dağıtır ve NAT ile yerel IP’leri tek bir WAN IP üzerinden dışa taşır; anahtar (switch) aynı ağ içinde MAC adresi tablosuna göre veri paketlerini doğru cihaza iletir, daha verimli ve hızlıdır; hub basit bir tekrarlayıcıdır ve tüm portlara aynı veriyi gönderir; erişim noktası (AP) kablosuz bağlantı sağlar; ağ kartı (NIC) cihazın ağa bağlanan donanımıdır. Adreslemede MAC (48 bit, üretici kodu + seri numarası, örnek 00:1A:2B:3C:4D:5E) fiziksel kimlik, IP (örneğin 192.168.1.10) mantıksal kimlik; IPv4 32 bitlik adres alanı sağlar, IPv6 128 bitlik devasa bir alan sunar. İletişim kuralları TCP/IP ve OSI modeline dayanır; TCP/IP dört katmandan oluşur (uygulama, taşıma, ağ, ağ erişimi), OSI yedidir (uygulama, sunum, oturum, taşıma, ağ, veri iletimi, fiziksel); basit bir ezber tekniği: “All People Seem To Need Data Processing” (uygulama‑sunum‑oturum‑taşıma‑ağ‑veri iletimi‑fiziksel). Güvenlik için gizlilik ve bütünlük şarttır: WPA3 ile Wi‑Fi şifreleme, güçlü parola, güncellemeler ve temel yazılım güvenliği en temel önlemlerdir. Günlük hayat örnekleriyle evde Wi‑Fi (LAN), Bluetooth kulaklık (PAN) ve internet (WAN) bir arada çalışır; iki cihazın doğrudan uçtan uca kablosuz bağlantısına ise Ad‑Hoc denir.