6 Sınıf Fen Bilimleri Sesin Süratinin Işığın Süratinden Küçük Olduğunu Fark Etme Şimşe v 2

Merhaba! Bu derste “sesin sürati, ışığın süratine göre neden küçüktür?” sorusunu yanıtlayacağız. Ses, moleküllerin titreşmesiyle oluşan bir dalga hareketidir ve ancak madde (hava, su, metal gibi) bulunduğunda ilerleyebilir. Bu yüzden ses boşlukta yayılmaz; en hızlı katılarda, en yavaş gazlarda ilerler. Havada 20°C’de sesin sürati yaklaşık 343 m/s’dir. Işık ise elektromanyetik bir dalgadır; maddeye gerek duymadan yayılır ve boşlukta dahi ilerler. Boşluktaki ışığın sürati yaklaşık 299.792.458 m/s’tir. Bu değeri sayılarla düşünürsek ışık saniyede yaklaşık 300.000.000 metre gider; ses ise saniyede sadece yüzlerce metre. Fark çok büyüktür! Ölçü birimleriyle bakarsak: ses 20°C havada saniyede yaklaşık 1.235 km yol alırken, ışık saniyede 1.079.252.849 km yol alır. Başka bir deyişle ışık, sesin yaklaşık 870.000 katı hızda hareket eder. Bu yüzden bir uzaklıktan baktığımızda ışıkla gördüğümüz olay, sesi duyduğumuzdan çok önce gerçekleşmiş gibi görünür. Şimşek ve gök gürültüsü örneği tam da bunu anlatır: aynı anda oluşurlar, ancak ışık gözümüze saniyeler önce ulaşır, ses ise daha geç kulağımıza. Eğer şimşek çaktıktan 3 saniye sonra gök gürültüsünü duyuyorsak, yaklaşık 1 km uzaktayız demektir (ses 3 s × 340 m/s ≈ 1.000 m). Sesin sürati ortamın türüne, sıcaklığa ve basınca bağlıdır. Sıcaklık arttıkça ses hızlanır, çünkü moleküller daha hızlı titreşir. Su ve metallerde ses daha hızlıdır; örneğin çelikte ses yaklaşık 5.000–6.000 m/s gider. Işığın sürati ise farklı ortamlarda biraz değişse de havada neredeyse boşluktaki gibidir; cam gibi ortamlarda yavaşlar ama bu durumda bile havadaki sesten çok daha hızlıdır. Sonuç olarak ses, madde varlığını gerektiren ve iletken ortam özelliklerine bağlı bir dalga olduğu için ışıktan çok daha yavaş ilerler. Bu yüzden uzak olaylarda “önce ışığı görürüz, sonra sesi duyarız” prensibi evrensel bir gerçekliktir.