6 Sınıf Türkçe Amaç Sonuç Cümleleri şarkısı v 2

Amaç–sonuç, 6. sınıf Türkçe derslerinde cümle yapısı ve anlam ilişkileri ünitesinde çok önemli bir konudur. Bu kavram, ne için yapıldığını (amaç) ve ne olduğunu (sonuç) gösteren kelime ve eklerle cümleler arasında kurulan ilişkidir. Bu derste önce kavramları ayırt edip ardından sıklıkla kullanılan bağlaç ve ekleri öğreneceğiz; ardından örneklerle kalıcılaştıracağız. Amaç cümleleri “neden yapıldı?” sorusuna “-mek/ma için” ekiyle veya “ki” ile cevap verir. “Ali ders çalışmak için kütüphaneye gitti.” cümlesinde “ders çalışmak için” kısmı amacı gösterir. “Bunu anlamak için dinlemeye devam edelim.” ifadesi ise bir eylemin gerçekleştirilme sebebini (amaç) anlatır. Ayrıca “Ali kütüphaneye gitti ki sınavına hazırlanabilsin.” yapısı da amaç bildirir; burada “ki” birleşik cümle kurar. Bu iki yol (-mek/ma için ve ki) amaç cümlesinin temel yapısıdır. Amaç cümlelerinde noktalama genellikle virgül kullanılır: “Beni anlamak için, adım adım anlatacağım.” Sonuç cümleleri “ne oldu?”, “bu nedenle neye yol açtı?” sorularına “böylece, böylelikle, bu yüzden, bu nedenle, bu sebeple, bu yüzden, bu sonuçta, sonuç olarak, neticesinde” gibi bağlaçlarla cevap verir. “Hava yağmurluydu; bu yüzden sahaya çıkmadık.” cümlesinde “bu yüzden” sonuç bildirir. “Konuşmayı dinledik; böylece soruları doğru cevapladık.” ifadesi ise bir başka sonuç örneğidir. “Derse geç kaldı; bu nedenle not alamadı.” cümlesinde de sonuç ilişkisi açıktır. “Hocalar açıkladı; neticesinde konuyu çıkardık.” yapısı resmi bir sonuç anlatır. Konu sınavda çıkarken en çok karıştırılan yer, amaç–sonuç ile neden–sonuç ayrımıdır. “Çünkü” kelimesi neden bildirir, amaç değil. “Sınıf sessizdi çünkü öğretmen geldi.” cümlesinde “çünkü” bir neden bağlaçıdır; öğretmenin gelmesi sınıfın sessiz olmasının nedenidir. Amaç ise “niçin yapıldı?” sorusunu yanıtlar; yani bir hedef, bir beklenti içerir. “Sınıf sessizdi çünkü sınav vardı.” cümlesi nedeni açıklar, ancak bir eylemin amacı değildir. Yanlış anlaşılma tipi: “Bu amaçla” ifadesi “bu nedenle” gibi kullanılır; ancak amaç cümlelerinde çoğu zaman fiil + “-mek/ma için” ya da “ki” kalıbı tercih edilir. “Bu amaçla toplandık.” cümlesi ise “bu amaçla (toplanma amacımız)” diye okunur; bu durumda “amaç” adı üzerinde yer alır, ancak bağlaç “ki” ya da “için” yoksa bağlı bir sonuç cümlesi değil bir kelime grubu gibi durur. Amaç ve sonuç cümleleri genellikle birleşik cümlelerde ya da bağlı cümlelerde yer alır. “Kahvaltı yaptım ki gün boyu enerjim olsun.” cümlesi amaç cümleli birleşik yapıdır. “Sınav çalıştım; böylece yüksek not aldım.” cümlesi ise sonuç cümleli bağlı yapıdır. Amaç ile sonuç yan yana gelebilir: “Okula gitti ki sınava hazırlanabilsin; bu yüzden erken çıktı.” burada hem amaç hem sonuç vardır. Örnek cümleler: - Ben bu konuyu anlamak için şarkıyı dinledim. (amaç) - Öğretmen konuşmayı açıkladı; böylece herkes çıkardı. (sonuç) - O sabah evden çıktı ki geç kalmayı engellesin. (amaç) - Çok çalıştı; bu nedenle sınavda başarılı oldu. (sonuç) - Soruları çözmek için grup kurduk; böylece hızlandık. (amaç + sonuç) - Yağmur yağdığı için maç ertelendi. (neden, amaç değil) - Ancak amaç ise “Bu durumu düzeltmek için maç saatini değiştirdik.” (amaç) Amaç ve sonuç cümlelerini ayırt ederken şu adımları izleyin: 1) Soruyu belirleyin: Neden yapıldı? = amaç. Ne oldu? = sonuç. 2) İpucu kelime/ek arayın: -mek/ma için, ki, böylece, bu yüzden, bu nedenle. 3) “Çünkü” görünüyorsa hemen amaç demeyin; “neden” mi “amaç” mı kontrol edin. 4) Cümleyi okuyup akılda canlandırın: “Bu eylem bir hedefi mi anlatıyor yoksa bir sonucu mu?” sorusu çoğu zaman kararı verir. En yaygın yanılgılar: - “Böylece” ile amaç cümlesi kurulmaz; bu sonuç bağlaçıdır. - “İçin” ekinin her kullanımı amaç değildir; zaman zarfı anlamında da gelebilir: “Okul için 8’de hazır oldum.” (amaç değil, zaman bağlamı) - “Ki” kullanırken iki ayrı cümle olabilir: “Bu konuyu açıklayacağım ki herkes anlasın.” (amaç) vs “Bunu söylüyorum ki duyulmuş olsun.” (amaç/sonuç karışık hissi veren, ancak mantık yine amaç yönlü: söylemenin hedefi duyulmuş olmaktır) Son olarak, sınavda ve günlük yaşamda amaç–sonuç cümleleriyle daha doğru yazıp konuşuruz. Şarkıyla pekiştirdiğimizde kalıcı olur. Bir öğrencinin hayatından: “Kitap okumak için sessiz köşe aradım; böylece dikkatim dağılmadı.” Burada hem amacı hem sonucu gördük. Siz de günlük cümlelerinizi bu yapılarla kurun; kısa sürede akıcılaşacaksınız.