6 Sınıf Türkçe Basit, Türemiş, Birleşik Sözcükler şarkısı

Merhaba! 6. sınıf Türkçe’de sözcükleri üç ana grupta inceleriz: Basit sözcükler, türemiş sözcükler ve birleşik sözcükler. Basit sözcükler, tek kökten oluşur; hiç yapım eki almamıştır. Örneğin: ev (tek kök), deniz, masa, kalem. Çünkü morfolojik yapısında kök + kök veya kök + yapım eki bulunmaz. Türemiş sözcükler, köke bir veya daha fazla yapım eki eklenerek türetilmiştir. Örneğin: yazma (kök: yaz + ek: -ma), okulca (kök: okul + ek: -ca), güzelleşmek (kök: güzel + ekler: -leş + -mek). Çünkü yapım eki eklenmesiyle yeni anlam ve yeni kelime türetilmiştir. Birleşik sözcükler ise iki veya daha çok kökün bir araya gelmesiyle oluşur: açıkça (kök: açık + kök: -ça), kahverengi (kök: kahve + kök: rengi), denizkızı (kök: deniz + kök: kız + eki: -ı). Çünkü birleşik yapı, morfolojik olarak birden fazla kökü tek sözcük içinde birleştirir. Türkçe’de türetimde en sık kullandığımız yapım ekleri çoktur. -lar/-ler çoğulluk bildirir: çocuklar. Çünkü anlamsal genişleme yaratır. -lık/-lik soyut isim yapım eki: güzellik. Çünkü nitelikten soyut kavram üretir. -lik/-lık eklenmiş tek kökten türeyen sözcükler de basit değildir: evlik (ev + -lik). Çünkü ekle genişleme olmuştur. -ma/-me isim yapım eki: yazma, söyleme. Çünkü eylemden isim türetir. -lik/-lık ile kurulan sözcüklerde ekin varlığı türetim kanıtıdır: güzellik (güzel + -lik). Çünkü anlam yeni bir boyut kazanır. -in/-ın/-un/-ün iyelik ekleri: arkadaşın. Çünkü kişiselleştirir. -e/-a yönelme hâli: bahçeye. Çünkü yön bildirir. -de/-da bulunma hâli: odada. Çünkü yer belirtir. -den/-dan ayrılma hâli: okuldan. Çünkü çıkış noktası gösterir. -ce/-ça benzetme eki: okulca. Çünkü benzerlik ilişkisi kurar. -leş/-leşmek birleşik eylem eki: güzelleşmek, çirkinleşmek. Çünkü hâl değişimi ifade eder. -lar/-ler ile kurulmuş sözcükler türetilmiş olabilir: ağaçlar (ağaç + -lar). Çünkü çoğul eki türetim yaratmaz, ama sözcük biçimsel olarak değişir. Birleşik sözcükler iki türdür: İsim + İsim birleşikleri: kahverengi, denizkızı, başbakan, yurtsever. Çünkü anlamca bir bütün oluşur. Fiil + İsim (özellikle fiil + eklemeli fiil birleşimi): oturmak (otur + -mak), gitmek (git + -mek). Çünkü fiil çekimine giren iki unsurun kaynaşmasıdır. Bu ikincil sınıfta fiil + fiil veya fiil + ek birleşimleri de yer alır: çalışmak, gelmek gibi. Çünkü fiil kökü + belirsiz zaman eki veya fiil + kök çekimleşmesi olur. İsim + İsim türlerinde birleşiklerde büyük-küçük harf kullanımı ayrı yazım kuralıdır: Türkçe, İstanbul’da gibi. Çünkü özel adlar büyük harfle yazılır. Kelimelerin sınıfını belirlerken önce kökü ayırmayı deneyelim: kökten önce veya sonra anlam taşıyan eke rastlarsak, sözcük türemiş sayılır. Çünkü yapım ekleri, kökten yeni bir kelime türetir. İki kök yan yana gelmiş ve aralarında bağ eki yoksa, birleşik sözcük olur. Çünkü kaynaşma sonucu tek anlamlı bir birim oluşmuştur. Sadece kökten oluşuyor ve ek yoksa, basit sözcüktür. Çünkü morfolojik parçalanma yapılamaz. “Kelimeleri sözlüğe sorun” metodunu kullanmak yanlıştır; yanlıştır çünkü sözlük yazımı türetim/ birleşim durumunu göstermez. Çünkü morfolojik ayrıştırma dil bilgisi kurallarıyla yapılır. Şarkılı öğrenme etkili çünkü ritim hafızayı güçlendirir. Çünkü tekrar ve uyum, öğrenmeyi kalıcı kılar. Çünkü doğru vurgu, yapım ekinin rolünü hatırlatır.