6 Sınıf Türkçe Genel ve Özel Anlam şarkısı

Genel ve özel anlam, sözün temel taşıdır. Genel anlam, bir sözcüğün sözlükte karşımıza çıkan, herkesçe bilinen “çekirdek” anlamıdır. Özel anlam ise aynı sözcüğün, bağlam ve tür (şairlik, teknik terimler, mecaz) değişimine göre kazandığı, kullanımda netleşen yeni bir anlamıdır. 6. sınıf Türkçe’de bu ayrımı iyi yapmak, kelime–kelime çeviride hata etmemenizi, metinde anlamı doğru kavramanızı ve şiir/roman okurken derin anlamları yakalamanızı sağlar. İşin özü şu: sözcük, bir deniz; genel anlam o denizin suyu; özel anlam, o denize kıyı olan bir koy. Sözcüğe takıldığınızda kendinize “Bu kelimenin en basit tanımı nedir?” sorusunu sorun. Sonra metne bakın ve o tanım bu cümlede “oturmuyor” ise bağlamı ölçün. Özel anlamı yakalamanın yolları pek çoktur: eğer bir cümlede “kapı” “fırsat” anlamında kullanılmışsa “mecaz”a, “kalp” “sevgiye” evrilmişse “mecaz”a, “ses” “notaları” nitelik kazanmışsa “teknik”e yaklaştığınızı anlarsınız. Örneğin “Bu kapı açıldı.” cümlesinde “kapı” gerçek bir kapı değil, fırsat anlamındadır. “Kalbim kırıldı.” cümlesinde “kalp” beden organı değil, duygusal alanı temsil eder. “Sesim kısıldı.” cümlesinde “ses” fonetik olarak kısılmış değil; kullanım bağlamına göre kısılmış (zayıflamış) bir etkiler dizisi içinde yer alabilir. “Kale” ile “Kale” şehrinin adı aynı harflerle yazılsa da ilki genel anlam, ikincisi özel anlamdır; büyük harf yazımı ipucu verir. Bazen sözcük, aynı cümle içinde genel anlamını korurken, biraz ileride özel anlamla çevresini aydınlatır. Bu “anlamsal kayma”dır. “Genç oyuncunun kalbi, oyun sahasına atılan penaltıyı tutturamadı.” cümlesinde ilk “kalp” duyguyu, ikincisi beden organını gösterir. Cümle, tek bir bağlamla kısıtlanmadığı için özel anlamı taşıyan sözcük, yanında bir belirteç ya da eş anlamlı sözcük olmasa bile vurgusuyla ayırt edilir. Ayrıca şarkılarda ve şiirlerde dil daha esner; “Zamanı geldi” sözü, çalar saat değil; bir yaşam evresi olabilir. Bu esnerliği yakalamak için her zaman önce en sade tanımı yapıp, ardından metindeki ipuçlarını sayın: büyük harf, eş anlamlı sözcük, fiil, sıfat ya da adlaşmış fiil çeşitleri, yeni kurallı bir bileşik cümlenin ritmi ve eşlik eden imgeler. Kısacası genel–özel anlam, metin okuma ustalığının anahtarıdır. Sözcüklerin “anahtar kilit” ilişkisini çözmek demektir; çözebildiğinizde her cümle size kısa, net bir mesaj verir, anlam sırrını açarsınız.