6 Sınıf Türkçe Hikâye Unsurları şarkısı v 2

Peki, bir hikâyeyi anlamak neden bu kadar zor görünüyor? Aslında tüm hikâyeler aynı yapı taşlarından oluştuğu için, bu taşları biliyorsak kolayca çözebiliriz. Peki bu taşlar neler? Hikâye unsurları: kişiler (karakterler), yer, zaman, olay örgüsü, çatışma (karşıtlık), tema ve anlatıcı. Bu yedi ana unsuru, bir şarkı gibi ezberleten v2 sürümünde toplayacağız! Kişiler/Karakterler kim? Ana karakter, yardımcı karakter ve karşıt karakter. Ana karakterin özelliği merkezi sorunla yüzleşmek, yardımcı karakter ana karakteri desteklemek, karşıt karakter engel olmak. Örneğin bir masalda kahraman varsa, sihirbaz veya dev karşıt; peri veya büyükanne yardımcıdır. Soruyorum size: “Hikâyede neden kişiler bu kadar önemli?” Çünkü çatışma kişiler üzerinden gelişir, olayları kişiler yaşar ve tema da kişilerin davranışlarıyla ortaya çıkar. Yer (mekân) ve zaman (zaman) hikâyenin çerçevesini mi belirler? Evet! Nerede ve ne zaman gerçekleşiyor? Okul, orman, kasaba… Geçmiş, şimdi, hayal dünyası gibi. Bu çerçeve anlatıma nasıl bir renk verir? Karanlık orman ve gece bir giz ve tehlike hissi uyandırırken, parlak bir sınıf ve öğle saati neşe ve umut taşır. Olay örgüsü (plot) nedir? Hikâyenin olayların sıralı ve neden-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlandığı yapısı. Yapı tipik olarak 5 aşamalıdır: giriş (karşılaşma), gelişme (sorun), doruk (karar anı), dönüm (teşvik/engeller), çözüm (sonuç). Soruyorum: Doruk neden önemli? Çünkü orada karar verilir, sonuç oradan şekillenir. Çatışma (karşıtlık) neyi ittirir? Hikâyeyi ileri! İnsan–doğa, insan–kendisi, insan–toplum gibi. Hangi çatışma daha ilginç? Bence kişi–kendisi çatışması: tereddüt, korku, öz disiplin… Bu çatışma tema için çok kıymetli. Tema (ana düşünce) ne söylüyor? Hikâyenin verdiği ders, değer, ilke. Cesaret, adalet, dürüstlük, sabır gibi. Anlatıcı kim? Hikâyeyi anlatan kişi. Birinci tekil, üçüncü tekil ya da tekil-olmayan; sınırlı veya herşeyi-bilen görüş noktaları var. Anlatıcı tarafından söylenen “mesaj” tema ile karıştırılır mı? Hayır! Tema yazarın vermek istediği derin düşüncedir, anlatıcı sadece sesi. Ezberlemek için akıllı bir cümle: “Karakteri yer–zaman içinde bul, olay örgüsüne yasla; çatışmayı dorukta çöz, temanı anlatıcının sesinde oku.” Pratikle pekiştirelim: “Bir ormanda başlayan, öğrenci–kendisi çatışmasıyla gelişen, final sınavı kararıyla çözülen, ‘sabır kazanır’ teması olan bir kısa hikâye.” Burada ana karakter öğrenci, orman yer, hafta başından ders gününe kadar zaman, gelişme çalışma–korku, doruk final sınavı, çözüm başarı, tema sabır ve azim. Kolay, değil mi?