6 Sınıf Türkçe Kafiye ve Redif şarkısı

Bu derste şiir ve şarkılarda ses uyumu ve tekrar yapıları üzerinden kafiye ve redifi netleştireceğiz. Şiirde her satırın sonundaki ses eşleşmelerine kafiye deriz; şarkıda ise bu eşleşmelerin uyumlu sıralanışı bize eşsözler (çerçeve) oluşturur. Redif, bir şiir veya şarkı içinde ardışık dizelerde aynen yinelenen sözcük ya da söz öbeğidir; çoğu zaman şiir ve şarkı duygusunu derinleştirir ve ritmi güçlendirir. Kafiye ve redif, yapısal ve görevsel olarak farklıdır. Kafiye, ses benzerliğine dayalı bir eşleşme sistemi (ababa, abcb gibi düzenler); redif ise tam bir tekrar öğesidir. Örneğin “dağ” ile “yağ” aynı sesle biter; bu bir kafiyedir. “Gözyaşı” sözcüğü her dizede aynen yineleniyorsa, bu tekrarlı yapı rediftir. Sınavlarda öğrenciler redif ile asonansı sıklıkla karıştırır: Asonans, sadece hece veya damak sesi tekrarlarıdır; büyük harf-küçük harf ayrımı ya da Türkçe büyük ünlülerle uyum yasağı (büyük harfli ek eklenememesi) kafiye anlaşılır. Redif tam tekrardır; yazı ve ses bakımından birebir aynı olmalıdır. Örnek dört dize: - Yol olunca geçerim, ben de giderim. - Yıldızın yanına yürürüm, yürürüm. - Kalp dertle yanar, yalnız odağım. - Bir nefes gibi söylerim: “Kulağıma gözyaşı.” Bu dörtlükte 1–3–4. dizeler “–ım”, 2. dizeler “–ürüm” ile uyumlanmış; ayrıca “yürürüm” ve “gözyaşı” tekrarları rediftir. Şarkılarımızda aynı notalarla söylenen tekrarlar, ağızdan çıktığında bize ritim ve hafıza desteği sağlar; bu güçlü tekrar sistemlerinin adı “redif” ve ses yüzeyindeki eşleşmelerin adı ise “kafiye”dir. Redif şiire akıcılık, duyguyu yoğunlaştırma, anlama odaklı bir tekrar; kafiye ise ses uyumu ve ölçü ile dizeleri bağlama işlevi görür. Ölçü kafiyesi (yazımdaki eşleşme) ile ses kafiyesi (okunurken oluşan gerçek ses eşleşmesi) ayrımı da önemlidir. Yine de 6. sınıf düzeyinde, ses uyumu için açık “yazım” yeterli kalır; gerektiğinde sınıfta sesletim üzerinden doğrulama yapabiliriz. Türkçe’nin büyük ünlülerle uyumu (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) şairin söyleyişindeki ton ve ses değerlerini etkiler; bu yüzden dizelerin seslendirilmesi, kafiyeyi belirginleştirir. Kısa bir tanım: - Kafiye: Dizelerde, çoğunlukla son hecedeki seslerin eşleşmesidir. - Redif: Dizelerin belli bölümlerinde yinelenen aynı sözcük veya söz öbeğidir. İpucu: Kafiye ve redifi ayırt etmek için şunu deneyin: Eğer tekrarlı kısım tam olarak aynı sözcük/söz öbeği ise, bu rediftir. Eğer sadece ses benzerliği varsa, bu kafiyedir. Şarkılarda çerçeve tekrarı redifin sesçe karşılığıdır; dizelerin sonundaki ritmik eşleşme ise kafiye sistemidir. Öğrenciler en çok “böyle” ve “şöyle” gibi söz eki içeren çekimlerle karıştırır; bu tür örneklerde çekim ekinin aynı kalması kafiye doğurur, ama kafiyenin tek başına tanımı değildir.