6 Sınıf Türkçe Kısaltmaların Yazımı şarkısı

Merhaba sevgili öğrenciler, bugün 6. sınıf Türkçe müfredatının en pratik ve sınavda çokça karşımıza çıkan konularından biriyle başlayalım: kısaltmaların yazımı. Kısaltma, bir kelime ya da kelime grubunu daha kısa yazma şeklidir. Sınıf, hafta, takvim ve günlük yazışmalar gibi birçok alanda kullanırız: “Prof. Dr.”, “s. 12”, “çrş.” gibi. Öğrenmek, küçük harflerle yazılan bir kelimenin baş harfleri büyük “p”, “b”, “d” gibi gösterilmesine benzer; doğru noktalama ile bir bütün haline gelir. Önce kısaltma türlerine göz atalım: - Baş harflerine göre kısaltmalar: Türkçe sözcük ya da sözcüklerin baş harflerinin büyük yazılmasıyla oluşur: “TÜBİTAK”, “ABD”, “TTK”. - Tek harfli kısaltmalar: Genellikle yabancı kökenlidir ve harfleri Türkçe alfabetik sırada okunur: “OECD (OECD)”, “EU (Avrupa Birliği)”, “DNA (DNA)”. Çok harfli kısaltmaları sıkça “TÜBİTAK” gibi büyük harflerle yazarız; “A.B.D.” gibi yazım eskiden kalmıştır. - Kısaltılmış sözcükler: Sözcüğün başından bir parça alınır: “prof.” (profesör), “s.” (sayfa), “krş.” (karşılaştır), “çev.” (çeviren), “Dr.” (doktor), “Prof.” (profesör). Bu söyleyiş kısaltmasında nokta kullanımı çok yaygındır. - Simgesel kısaltmalar: İşaret niteliği taşır, genellikle nokta ve büyük/küçük harf yazım kurallarına katı bağlıdır: “₺ TL” yerine doğru yazım “TL” (Türk Lirası) veya “m”, “kg”, “km”. Noktalama ve yazım kuralları: - Nokta: Baş harflerine göre kısaltmalar için nokta kullanılmaz: “TÜBİTAK”, “ABD”, “TTK”. Sözcük söyleyiş kısaltması (prof., s., çrş., vb.) için nokta gereklidir: “Prof. Dr.” “s. 12”. - Apostrof: Kısaltmaların çekim eki alırken, ekler kısaltmanın sonuna gelmez. Ekten önce apostrof yazılır: “TÜBİTAK’ın”, “ABD’de”, “DNA’da”, “TTK’dan”, “TL’ye”, “prof.’den” (profesor’den kısaltma ile kullanımı doğal). Günlük yazışmalarda “prof. den” gibi kullanımlar da görülebilir. - Büyük/küçük harf: Türkçe kısaltmaların baş harfleri büyük yazılır: “İtfaiye Teşkilatı” için “ITF”. “çev.” (çeviren) gibi sözcük kısaltmaları küçük harfle başlar çünkü sözcüğün normal yazımı küçük harfle başlar. - Kısaltmalarda çoğul ekleri: “prof.”, “Dr.” gibi tekil biçimleri kullanırız; çoğul yapmak için “prof.” + s takmaya çalışmak yanlıştır. “İller” için genellikle “İl” kelimesinin çoğulu söylenir; “İll.” kısaltması öğretici ortamlarda pek kullanılmaz. “Türkiye Cumhuriyeti” için “T.C.” uygun kullanımdır; “T.C.” ile birlikte sıfat öbeği yazılacaksa “Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası” şeklinde açık yazılması daha uygundur. - Sıfat öbekleri ve birlikte kullanım: “Prof. Dr. Ayşe Yılmaz” yazımında ünvanın kısaltmaları önde, ad soyad arkada yer alır. İşaret niteliği taşıyan simgesel kısaltmalarda nokta yazılmaz: “Türkiye Büyük Millet Meclisi” için “TBMM”. - Sıkça yapılan hatalar: - “ABD.” şeklinde nokta kullanmak yerine noktasız yazmalıyız: ABD. - “TL.” yazmak yerine TL yazmalı, gerekirse “Türk Lirası” açıklaması eklenmelidir. - Kısaltmalara çoğul ekler takmak (prof.’ler gibi) yanlıştır; normalde kısaltma çoğul anlamında kullanılmaz veya açık biçimler tercih edilir. - “s12” yerine nokta konur: “s. 12”. - Metinde kullanım: Cümle sonu değilse noktalı virgül öncesi nokta kullanılırsa söz, “Prof. Dr.” sonrası ekleme yapılır: “Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, konferans sunumu yaptı.” Burada nokta, kısaltmayı ayrıştırır; sonrası boşlukla devam eder. - Yabancı kısaltmalar: Türkiye kullanımına giren bazı yabancı kısaltmalar için büyük harflerle yazım yaygındır: “NGO”, “PDF” gibi. Bu tür kısaltmalarda nokta kullanılmaz ve apostrof ekleriyle çekim yapılır: “NGO’ya”, “PDF’ye”. Şarkıda yakaladığımız ana motif, “harflerle kısalıyoruz, nokta ve apostrofla tamamlıyoruz” olsun: Profesör “Prof.” + Dr. “Dr.” nokta ile; TÜBİTAK’ın apostrof alır; ABD noktasızdır; s. 12 noktalı. Bu kural seti, bir ritim gibi aklımızda kalır ve yazılarımızda sürtünmeyi azaltır. Konuşurken ya da yazarken kısaltma bir “etiket” gibi takarız; doğru yazım ise bu etiketin üstündeki mühür gibi, anlaşılır ve profesyonel görünmenizi sağlar. Hatırlayıp pratik yapalım: “Biyoloji prof. Dr. Fatma Yılmaz, s. 37’ye göre DNA analizlerini anlattı.” Burada “Prof.” ve “Dr.” noktalı, “s.” noktalı ve küçük; “DNA” noktasız; “Fatma Yılmaz” normal; “37’ye” apostrof ekli. “Abartmadan büyük ABD’ye TÜBİTAK’ın projesini sundu.” Bu cümlede ABD noktasız, TÜBİTAK’ın apostrof aldı. Kuralı bir çerçeve gibi çizip içeri koyduğunuzda her türlü cümleye uygulayabilirsiniz. Hatalarınızı düzelttikçe, kısaltmalar artık korkulu rüyanız değil, doğru yön gösteren bir mızrak olacak.