6 Sınıf Türkçe Kişileştirme Teşhis şarkısı

6. sınıf Türkçe’de şiir ve yazılı anlatımda sıkça karşılaştığımız iki özelleştirme tekniği vardır: kişileştirme ve teşhis. Bu ikisi bazen birbirine yakın görünse de kullanım amacı ve yazım biçimi açısından farklıdır. Kişileştirme (personification), insana özgü özellik, davranış veya duyguların doğadaki varlıklara veya soyut kavramlara verilmesidir. Başka bir deyişle, insana ait nitelik insanoğlu dışındaki nesne, hayvan veya kavrama taşınır. Örneğin “Güneş gülümsedi, rüzgâr konuştu, deniz kahkaha attı, karanlık sustu” gibi kullanımlar kişileştirmedir. Bu örneklerde güneşin gülümsemesi, rüzgârın konuşması gerçek değil; ama anlatıma renk ve canlılık katıyor. Kişileştirme soyut kavramlarda da sık görülür: “Korku kapıyı çaldı, sevinç içimi doldurdu, zaman yorgun düştü” gibi. Soyut kavramlara insana ait hisler vererek şiirimiz duygusal bir canlılık kazanır. Teşhis (apostrophe) ise seslenme, hitap etme anlamındadır. Şair veya yazar soyut bir kavrama, insana veya bazen insana benzer algıladığı bir nesneye doğrudan seslenir. Bu teknikte sıklıkla “ey” sözü veya ünlem işareti kullanılır; yazı düzeyinde ise yabancı isimlerin çekim ekleri ayrı yazılmak üzere apostrof (’) eklenir. Klasik bir örnek: “Ey gül, neden böyle titriyor estikte? / Ey martı, neden böyle uzaklara bakıyorsun?” Burada gül ve martı birer varlık değil, seslenilen kişiler gibi ele alınır. “Ey rüzgâr, söyle bana ne susarsın?” da teşhistir. Teşhisin gücü, soyut olan kavramları adresleyerek duygusal bağ kurdurmasından gelir. “Ey sabır, bana yardım et” dediğimizde aslında sabır adlı soyut kavramla konuşur ve metne yakınlık, içtenlik katarız. Bu iki tekniği karıştırmamak için küçük bir pratik yapalım. Cümleyi sesli okuyup şu soruyu soralım: “Bu kelime gerçekten konuşuyor mu?” Eğer “evet” diyorsak, yazıyla da yazılmış seslenme biçimleri varsa teşhistir. “Hayır, sadece insana ait bir duygu davranış atıyorum” diyorsak kişileştirme söz konusudur. “Gül ağladı” → kişileştirme; “Ey gül, ağlama” → teşhis. “Deniz içimi döktü” → kişileştirme; “Ey deniz, içimi dök” → teşhis. Bir diğer ipucu: kişileştirme çoğu kez yüklemle yapılır (gülmüş, titremiş, söylemiş), teşhis ise hitap yapıları veya apostrofla birlikte gelir (ey, ’s, ’e, ’i gibi eklerle ayrı yazılan biçimler). Bu ders şarkısında her iki tekniği eğlenceli bir ritimle pekiştireceğiz. Şarkının sözlerinde kişileştirmeyi “Yaprak şarkı söylüyor, rüzgâr adımlarımı duyuyor, sevincim toprağa kokusunu bıraktı” gibi örneklerle, teşhisi ise “Ey zaman, yavaşla biraz! Ey kar, kokusunu getir bana!” sözleriyle işleyeceğiz. Bu şekilde kavramlar akılda kalır, eğlenceli tekrar yapar ve hem testlerde hem de yazılı kompozisyonlarda doğru teknikleri seçebilirsiniz. Son olarak, biraz dikkat: doğa ve soyut kavramları kişileştirmek metni güçlendirir; ama fazlası anlamı bulanıklaştırabilir. Teşhiste ise gereksiz “ey”ler cümleyi ağırlaştırır. İyi anlatım, dengeli ve yerinde kullanımdır. Şarkı bitince birlikte 2-3 dize yazalım: birinde kişileştirme, diğerinde teşhis kullanalım. Ekrandaki alıştırmayı doldururken sesli okuyun, duygunuzu ritme uydurun!