6 Sınıf Türkçe Koşul Sonuç Cümleleri şarkısı v 2

Koşul-sonuç cümleleri, bir durumun gerçekleşmesi hâlinde buna bağlı olarak doğacak sonucu anlatan iki parçalı yapılardır. İlk parça genellikle “eğer” veya “-irsA” ekiyle kurulan koşul (ön koşul) cümleciğidir; ikinci parça ise o koşul gerçekleştiğinde olacak sonucu gösterir. Öğrenciler için en kolay akılda kalır hâli, “Eğer … ise …” ya da “Koşul yükseldiğinde sonuç inen nehir” gibi basit model cümlelerle temellenir. Böylece dilimizdeki bu yapıları hızlıca tanır, yazılarımızda da doğru kullanırız. Türkçede koşul-sonuç, çoğu zaman şimdiki zaman eki olan “-irsA” ile kurulur: “Hava yağmurlu olursa dışarı çıkmam.” Bu cümlede “olursa” koşul; “dışarı çıkmam” sonuç cümleciğidir. Doğal olarak bağlaç yükleme biçimi de sık kullanılır: “Eğer/yoksa/keşke/ama” gibi bağlaçlar koşulu bildirirken, “o zaman/öyleyse” gibi bağlaçlar sonucu işaret eder: “Eğer erken uyanırsan o zaman okula yetişirsin.” Kısa bağlamda “Yoksa ödev kalmaz.” yapısı da sonuç bildirir ve kısa ama etkili bir ifadedir. Zaman ve durum düzlemi de önemlidir. Şimdiki zımandaki koşul-sonuç, genele ait bir gerçeklilik taşır: “Düzenli çalışırsan sınavı geçersin.” Geçmiş zaman koşulunda, “-mış olsaydı/mesaydı” ile kurulan pişmanlık ve varsayım vurgulanır: “Daha erken gitseydim trafik olmasaydı.” Bu yapılar gerçeklikten çok tahmin ve ihtimal içerir. Gelecek zaman koşulu ise “-acak/ecek olursa” ile kurulur: “Dersleri sen anlatacaksın galiba, sınıf karışacak olursa o zaman ben yardım ederim.” Olumsuz koşul, genelde “-mazsa/-mezse” ile gösterilir: “Tren iki dakika gecikmezse yetişirim.” Soru içeren koşul, sınıfta “İki kere iki dört ediyor mu?” gibi basit bir doğrulama yapısıyla aklınıza takılmamaya çalışır; biraz daha öğrenme amaçlı sorularla deneyerek öğrenirsiniz. Metin içinde koşul-sonuç cümleleri, plan, uyarı ve seçim gibi işlevleri üstlenir: “Rehber öğretmeninle konuşursan doğru tercihi yaparsın.” Bu cümlede plan; uyarı örneği ise “Sözünü kesersen öğretmenini kırmış olursun.” Başlangıçta en yaygın karıştırılan şey, “eğer”in her zaman koşul değil, yalnızca bir bağlaç olmasıdır. Koşulu gerçekten oluşturan “-irsA” ekidir; “eğer” onu güçlendirir ama bizzat koşul değildir. Ayrıca “-mazsa/-mezse” bir yasak değil, olumsuz koşuldur. “Gece uykuyu kaçırmayacağım, yarın erken kalkanı günü olmaz.” gibi karma bağlaçlı cümlelerde nokta ve virgül işaretleri, cümle uzunluğu ve parça düzeni için önemlidir. Kısacası, “Koşul kısmı netse, sonuç kısmı da daha netleşir” yaklaşımıyla yazın. Unutmamak gerekir ki koşul cümlecikleri yalnızca şart değildir; aynı zamanda tahmin, öneri, zaman koşulu ve ihtimal de içerir: “Dışarıda soğuk olursa sıcak bir şey içelim.” Öğrenciler için çalışma yöntemleri: 1) En az 20 adet cümle toplayın; 2) Bu cümleleri “koşul → sonuç” ekseninde yeniden yazın; 3) Günlük yazılarınızda yeni, zengin bağlaçlar deneyin. Şarkı ve kısa ritmik ezberlerle bu kuralı pekiştirdiğinizde, “Eğer … ise …” yapısı artık aklınızdan çıkmayacak.