6 Sınıf Türkçe Mantıksal Akıl Yürütme Problemleri şarkısı v 2

Mantıksal akıl yürütme, günlük hayatımızda karar verirken kullandığımız bir düşünme biçimidir. 6. sınıf Türkçe dersinde bu tür problemler, dildeki ipuçlarını mantık kurallarıyla birleştirmemizi ister. Mantık, aklın kurallı çalışmasıdır ve bir ifadenin doğru ya da yanlış olduğunu, öncüllerden sonuca nasıl ilerleyeceğimizi gösterir. “Öncül” derken verilen bilgileri, “sonuç” derken çıkarımımızı anlıyoruz. Örneğin “Tüm çocuklar oyuncak sever; Ali bir çocuktur.” öncülünden Ali’nin oyuncak sevebileceğini düşünebiliriz. Yine “Eğer yağmur yağarsa, okula geç kalırım; bugün yağmur yağıyor.” derken geç kalacağımı doğal bir biçimde çıkarırım. Çıkarım yaparken dedüksiyon (tümden gelim), indüksiyon (tüme varım) ve abduksiyon (varsayım kurma) yöntemlerini kullanırız. 6. sınıf düzeyinde daha çok dedüksiyon ve doğru-yanlış ipuçlarıyla çıkarım yaparız. Çözüm adımlarını sıkı bir planla ilerletmek çok önemlidir: önce soruda isteneni netleştirir, verilen ipuçlarını not eder, mümkünse bir tablo, liste ya da şema çizer, mantıksal olarak çelişen seçenekleri eler ve sonunda seçenekleri tutarlı olup olmadığını kontrol ederim. Dil ipuçlarına dikkat etmek gerekir. “Her” ve “tüm” kelimeleri genel bir iddiayı anlatır; “bazı” ise en az bir tanesi demektir. “Ya A ya da B” gibi ifadeler kapsayıcı ya da ayrık olabilir: “Ya A ya da B” genellikle ya biri ya da öteki demektir, fakat “A veya B” bazen ikisinin birlikte olabileceğini ima edebilir. Yine “Eğer A ise B” (A→B) bağlacını doğru anlamak gerekir: A doğruysa B de doğrudur, fakat B doğruysa A mutlaka doğru olmayabilir; A yanlışsa B her türlü olabilir. İleri düzey bir nüans ise “Yalnızca A” ifadesi, A’nın gerekli ve yeterli olduğunu vurgular. Bir örnek üzerinden ilerleyelim: “Ali, Bora’dan uzun; Çınar, Ali’den kısadır; Doruk en kısadır.” Soruda “En uzun kim?” diye soruyor. İlk olarak kıyaslamaları yazıp sıralamaya çalışırım. Çınar < Ali < Bora ise Bora en uzundur. Doruk en kısadır, bu bilgiyi de not edersem doğru sonucu daha rahat görürüm. Mantık problemlerinde tek bilgiyle hükme varmaz, ipuçlarını bir araya getiririm. Başka bir örnekte şu verilsin: “Üç arkadaşın farklı araçları vardır: bisiklet, scooter ve tek tekerlekli scooter. Aybike bisiklet kullanmıyor; Ceyhun tek tekerlekli scooter kullanıyor; Ömer bisiklet kullanıyor.” Burada tek tekerlekli scooter Ceyhun’un, bisiklet Ömer’in; kalan scooter ise Aybike’ın olur. “Her” ve “bazı” ayrımını da not edelim: “Her çocuk kitap okur.” derken hiç çocuk kitap okumayan bırakılmamış demektir; “Bazı çocuklar kitap okur.” derken ise en az bir çocuğun kitap okuduğunu söylerim. Akıl yürütmede şu hataları yapmaktan kaçınmalıyım: ön yargıyla sonuca varmak, tek ipucuna dayanarak hüküm vermek, yeterli kanıt olmadan genelleme yapmak. Sınavda doğru-yanlış cümlelerinde “tüm” ve “bazı” ayrımı sık sorulur. Tablo hazırlamak, listelerle gidebilecek olasılıkları tek tek yazmak, eleme yapmak güvenilir bir tekniktir. Bir örnek daha: “Sınıfta tüm öğrenciler matematikten sınavı geçti; bazı öğrenciler İngilizceden sınavı geçti.” Bu ifadelere bakarak şu çıkarımları yapabilirim: “Tüm öğrenciler İngilizceden geçti.” iddiası çıkmaz; çünkü “bazı” sadece bir kısmını gösterir. “Sınıfta hiç kimse matematikten geçmedi.” iddiası da yanlıştır; çünkü verilen “tüm” bilgisi tam tersini söyler. Aşağıdaki tablo genel terimlerin mantıksal içeriğini özetler. Bu basit karşılaştırma, doğru-yanlış cümlelerde ipucu ayrımı yapmanızı kolaylaştırır. | Terim/İfade | Anlam | Sınıf Düzeyi İpucu | |---|---|---| | Her / Tüm | Hiç istisna yok | Çıkarım tamdır | | Bazı | En az bir tanesi | Çıkarım kısmidir | | Hiç | Sıfır adet | Negatif çıkarım | | Yalnızca A | A gerekli ve yeterli | Sıkı belirleme | | Ya A ya da B | Kapsayıcı veya ayrık | Bağlam önemli | | Eğer A ise B | A→B | Doğruluk durumları | Şarkıyla çalışmak, kuralları ritimle hafızaya almayı kolaylaştırır. Mantıkta “Her” ve “bazı” ayrımını ezgisel bir hatırlatmayla öğrenmek, sınavda hız kazandırır. Ayrıca “kıyasla–not et–eleme yap–kontrol et” şarkısını da sürekli tekrar edersek düşünme düzenimiz bozulmaz.