6 Sınıf Türkçe Niteleme Sıfatları şarkısı v 2

Niteleme sıfatları, isimleri niteleyerek onların nasıl, ne durumda ve hangi yönlerden farklılaştığını gösteren kelimelerdir; örneğin “soğuk su”, “hızlı araba”, “eski kitap” cümlelerinde soğuk, hızlı ve eski kelimeleri niteleme sıfatıdır çünkü her biri isimle birlikte kullanıldığında o varlığın özelliklerini belirtir. Niteleme sıfatlarının başlıca türleri, renk (yeşil elma), biçim/durum (düz masa, pütürlü taş), duygu/his (güzel şarkı), büyüklük-küçüklük (küçük köpek), yaş/tazelik (yeni ayakkabı), malzeme (demir kapı), görev/amaç (okuma masası), değer (pahalı halı), renk–biçim birlikteliği (kırmızı kalem) ve sayı–nicelik ilişkili (beş kitap, birçok öğrenci) gibi gruplara ayrılır; bunlar sıfatın hangi boyutta varlık üzerinde etkili olduğunu gösterir. Niteleme sıfatları, sıfat fiilinin temel kullanımında -an/-en ekiyle oluşturulan “yanan ateş, yazan çocuk, uyuyan kedi” türündeki yapılara yaslanır; bu kullanımda sıfat fiili, isimle birleşerek sahip olduğu işlevi, davranışı ya da durumu niteler çünkü “uyan” fiil kökünün -an ekiyle niteleme bağı kurması, öz niteliği belirler. Sıfatın yeri, çoğunlukla “niteleyen + isim” düzenindedir (güzel manzara, yüksek ses), ancak -lı/-li ekiyle türetilen (sözüne sadık insan) veya -ca/-çe ekleriyle kullanılan (insanca davranış) niteleme örnekleri, bağlamsal ihtiyaca göre kalıplaşabilir çünkü dilde sık kullanım sıfatlaşmayı güçlendirir. Özellikle niteleme–belirtme ayrımında, niteleme sıfatları varlığın içsel niteliğini tanımlarken (eski kedi = yaşlı bir kedi), belirtme sıfatları işaret, sayı ve sahiplik gibi dışsal göndermeler yapar (bu kedi, üç kedi, benim kedim) çünkü işlev farklılığı, anlamı netleştirir. Dikkat edilmesi gereken durumlar arasında “kırmızı kalemlik” gibi renk–araç/birey türlerinin bir arada kullanımı (çünkü ayrıntı sınırları konuşurunun bilinciyle belirlenir), “çok güzel bir şarkı”daki “çok” eşdizimli sıfatın belirginleştirici etkisi ve niteleyen–nitelenenin yakınlığı sayılabilir çünkü uzaklık ya da ayrılma, anlam yoğunluğunu değiştirir. Niteleme sıfatlarını öğrenirken kısa sözcük listeleri, somut–soyut niteleme örnekleri ve öznel–nesnel değerlendirme ayrımına dikkat ederek pekiştirme yapmak etkilidir; çünkü gözlem ve pratik, sınırları öğretirken kalıpları pekiştirir.