6 Sınıf Türkçe Sözcük Halindeki Zamirler şarkısı

Sözcük halindeki zamirler, Türkçede tek başına kullanılan, gösteren ve yerine geçen sözcüklerdir; bu videoda onları eğlenceli bir şarkıyla öğrenip kalıcı hale getireceğiz. İlk olarak kişi zamirlerini (ben, sen, o, biz, siz, onlar) hatırlayalım: Türkçede 2. tekil kişi için iki biçim var — “sen” (öğrenciler için, arkadaşça), “siz” (resmî/çokluk). Biz konuşurken, bir şey sorarken ya da tanımlarken bu sözcükleri ek alarak çekimleriz: “bana, sana, ona, bize, size, onlara” gibi yönelme hâli; “bende, sende, onda, bizde, sizde, onlarda” gibi bulunma hâli; “benden, senden, ondan, bizden, sizden, onlardan” gibi çıkma hâli. Dikkat edelim: Türkçede fiille çekim ekleri (şahı gösteren -m, -n, -(s)i, -iz, -iniz, -ler/leri) bulunduğu için, kişi zamirleri çoğu zaman kaldırılabilir; “Geliyoruz.” cümlesinde -iz eki “biz” anlamını verir, ama vurgu için “Biz geliyoruz.” diyebiliriz. Gösterim zamirlerinde “bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar” gibi teklik ve çokluk biçimlerini ve hâl eklerini bilmek sınavda avantaj sağlar: “bunu, bunun, buna, bunda, bundan; bunları, bunların, bunlara, bunlarda, bunlardan” gibi. Türkçede “şu, bu” genellikle yakınlık; “o” uzaklık gösterir; şarkıda ritim uğruna çekimleri kısa ezgilerle ezbere alırsınız, ancak yazılıda hangi ekle hangi anlama geldiğini kavramak önemlidir. İşaret zamiri sorulan hâlde soru çekim ekleriyle anılır: “hangi, kim, ne, neler”. İşaret sıfatı ile karıştırılır: “Bu kitap çok iyi.” cümlesinde “bu” sözcüğü “kitap”ı niteler (işaret sıfatıdır), oysa “Bunu bana getir.” cümlesinde “bu”nun yönelme eki almış hâli “bunu” nesneyi işaret eder (işaret zamiridir). “Hangi çanta?” ile “Hangi?” soruları, niteleme ve yerine geçme arasındaki farkı görselleştirir; “hangi”yi ekli kullanırsanız “hangilerini?” gibi çokluk biçimi de mümkündür. Soru zamirleri içinde “kim” ve “ne” hem sözcük hem hâl alabilen zamirlerdir: “kime? kimden? kimler? kimleri?” ve “neye? neden? neleri?” şekilleri sık kullanılır. “Ne yapıyorsunuz?” cümlesinde “ne” fiile soru ekini (-(iyor) sunuz) alır; yine zamirin fiil öncesi ve sonrası durumu farklı anlamlara yol açabilir: “Ne yapıyorsun?” ile “Yapıyorsun ne?” arasında vurgu değişimi vardır. Kişi zamirlerinin ayrı bir biçimi de sahiplik zamiri biçimidir: “benim, senin, onun, bizim, sizin, onların” gibi. “Bu kalem benim.” cümlesinde “benim” iyelik zamiridir; bu zamir cümlede özne olmak yerine “sahiplik” ilişkisi kurar. “Benim” kaldırılırsa “Bu kalem.” cümlesi belirsizdir; sıfat cümlesi “Benim kalemim.” ise -im iyelik ekiyle fiil yerine adla bir bağ kurar. Şarkıda bu küçük farkları ezgilerle çakıştırırsanız; sınavda ayrımları daha net görürsünüz. Belirsiz zamirler (herkes, hiç kimse, birkaç, biraz, bazı, hepsi, hiçbiri, birisi, birçoğu, çoğu, birkaçı, kimse, hiçbiri) de sözcük halindeki zamir kategorisine girer; çoğu cümlede tek başına işlev görür, hâl ekleriyle genişleyebilir: “Hiçbirine bakmam.” “Bazılarına sor.” “Hepsini okumalıyız.” Burada “hiçbirine, bazılarına, hepsini” gibi çekimler, zamirin işlevini yansıtır. Şarkı öğretiminde pratik ipuçları: 1) Her kategori için 3 örnek cümleyi eşliğinizle söyleyin ve ekleri koro halinde tekrar edin; 2) “Ben-Sen-O-Biz-Siz-Onlar” dizisini parmak vuruşuyla vurgulayın; 3) “bu-şu-o” üçlüsüne yakınlık, orta ve uzaklık sırasıyla ritim verin; 4) hâl eklerini (yönelme -e/a, bulunma -de/da, çıkma -den/dan) kısa tekerlemelerle eşleştirin. Bu yöntemle yazılı sorularınızda doğru zamir, doğru ek ve doğru anlamı bir arada seçersiniz.