6 Sınıf Türkçe Tırnak İşareti “ ”, Tek Tırnak İşareti ‘ ’ şarkısı

Tırnak işareti, Türkçe’de konuşmayı, alıntıları ve özel adları görmeye yarayan bir büyücü çubuğu gibidir. Bu derste iki türlü tırnak göreceğiz: “ ” (çift tırnak) ve ‘ ’ (tek tırnak). TDK Kılavuzu’na göre konuşma doğrudan aktarılırken çift tırnak kullanılır: “Yarın sınavımız var,” dedi öğretmen. Yani konuşmacının ağzından çıkan söz, tırnak içinde yer alır; tırnak dışında kalan kısım, anlatıcının yorumudur. Örneğin: Ayşe “Bugün hava çok güzel,” dedi. Eğer birisi başka birinin sözünü aktarıyorsa, buna “dolaylı anlatım” denir; burada tırnak gerekmez: Ayşe bugün havanın çok güzel olduğunu söyledi. Türkçe’de konuşma değişmelerinde doğru işaretleme çok önemlidir. Konuşma bölümleri çift tırnakla açılır ve kapanır; konuşmanın bittiği yerde nokta, soru veya ünlem tırnak dışına konur. Örneğin: “Nasılsın?” diye sordu Ali. Konuşmanın içinde soru işareti tırnak içinde, cümle sonu noktalama işareti tırnak dışında yazılır. Uzun konuşmalarda paragraf başlarında konuşmanın içeriği yine çift tırnakla başlar: “Bugün...” diye başladı ve uzun uzun anlattı. Aynı konuşmacı devam ederken yeni paragrafa geçsek bile tırnaklar açık kalır: “Biliyorsun ki...” diye sürdürdü. Sıklıkla karıştırılan bir nokta, tek tırnak ‘ ’ ile tırnak işareti özdeş değildir. Tek tırnak, iç içe tırnak kullanıldığında devreye girer. “Doğa ‘gerçek ev’ gibi çıktı karşımıza,” cümlesinde çift tırnak konuşmayı, tek tırnak içteki cümleyi (alıntı içinde alıntı) belirtir. Türkçe’de tırnak içinde tekrar edilen aynı sözcükler için de tek tırnak kullanılabilir: “Sanki ‘deniz’ diye diye büyüyen bir hayal vardı,” gibi. Tek tırnak, yabancı özel adların baş harflerini kısaltırken kullanılan normal tırnak işaretiyle (‘) karıştırılmamalıdır; bu ikincisi, İstanbul’da olduğu gibi düz kesme işareti olarak anlaşılır. Hataları çabuk yakalamak için şu basit ipuçlarını aklınızda tutun: Birisinin sözünü doğrudan yazacaksanız çift tırnak; içinde bir söz daha varsa tek tırnak; çıplak halde verdiğiniz “kelime”, “söz”, “örnek” kelimeleri tek tırnakla gösterilebilir. Konuşma sonundaki noktalama neredeyse her zaman tırnak dışında, içeride soru veya ünlem içeride kalır. Unutmayın: tırnak, konuşmayı gömülü bir kutuya yerleştirir, bu yüzden doğru yerleştirme her şeyi anlaşılır kılar!