6 Sınıf Türkçe Varlıkların Sayısına Göre İsimler şarkısı v 2

Merhaba arkadaşlar! Bugün 6. sınıf Türkçe dersimizde “varlıkların sayısına göre isimler” konusunu işleyeceğiz. Türkçede ad (isim), kendini çevreleyen varlıkların adlarını verir. Bu varlıkların sayısı ve niteliği de isimlerin özelliklerini belirler. Bu derste, varlıkları bir, iki, çok veya birlik olarak düşünüp isimleri bu gözle sınıflandıracağız. Bu sınıflandırma sadece çoğul eki -ler/ -lar kullanımına indirgenemez; bazı isimler tekil görünür, ama sayılabilir; bazıları tek başlarına bile çokluk fikrini taşır. Hemen başlayalım. İsimleri varlıkların sayısına göre şu gruplarda inceleriz: tekil isimler, çoğul isimler, ikil (ikili) isimler ve toplul isimler. Şimdi her birini ayrıntılı ele alalım. Tekil isimler, doğrudan bir varlığı işaret eden, genellikle tek şey anlamı veren isimlerdir. Bu isimler -ler/ -lar ekiyle birlikte çoğul hâle getirilebilir. Örnekler: kitap (tekil), kitaplar (çoğul); arkadaş; masa; kalem; gül. Bu örneklerde -ler/ -lar eki kullanımı gayet doğaldır. Ancak bazı özel isimler (çokluk değil, “tekil” anlam taşısalar bile) çoğul eki kabul etmeyebilir. Türkçede Milliyetler, bazı doğal afetler veya coğrafi yer adları gibi özel isimler genellikle çoğul ekini istemez; örneğin Türkler (milliyet), Japonlar (milliyet) gibi. Ayrıca sayı, ölçü ve ağırlık adları da çoğul eki kabul etmez veya kabul etse de anlamı değiştirebilir: “iki litre, beş kilo” gibi. Çoğul isimler, -ler/ -lar ekiyle veya bu ekin anlamıyla çokluk bildiren isimlerdir. Sadece çoğul yapmak değil, anlamı da etkiler. “çocuklar, öğrenciler, bahçeler” gibi. Bazı isimlerde -ler/ -lar ekinin kaldırılması tekil anlamı verirken, kimi durumlarda bu ek zorunlu değildir. “Ağaçlar” çoğul anlam taşır, “ağaç” ise tekil. Bu bağlamı dikkate almak önemlidir. İkil (ikili) isimler, bir yargı veya bir ilişki düzleminde “iki” fikrini ifade eden isimlerdir. Bu isimler genellikle -ler/ -lar çoğul ekiyle gelen, ancak anlamca iki unsuru vurgulayan ad tamlamaları olarak karşımıza çıkar: evliler (evli çift), mülteciler (bir gruba ait iki ya da daha fazla kişi bağlamında kullanılabilir; somut bağlama göre), çiftler (ikinin oluşturduğu birlik). İkil kavramı, her zaman sırf sayısal iki değil, iki öğenin birlikte anlamlandırılmasıdır. Eğer bağlam sadece bir tek kişiyi gösteriyorsa, o ad tamlaması ikil sayılmaz. “Evliler otelde buluştu.” cümlesinde ikil, yani “iki kişilik çift” anlamı belirgindir. Toplul isimler, tek başlarına çokluk fikrini taşıyan isimlerdir. Bu isimlere -ler/ -lar eki getirilmez; çünkü çokluk zaten ismin içinde vardır. Örnekler: “halk”, “kitle”, “sürü”, “sınıf”, “kalabalık”, “ordular” (ordu kelimesi zaten toplul fikri taşır, bu nedenle “ordular” ekinin anlamı daha çok güçlendirmek içindir), “parti” (bir gruba işaret eder). “Sürü koyun” derken tek bir toplul sürüden bahsederiz. Bu grupta “birlikler, kardeşler, kardeş” bağlamı da toplul fikri taşıyabilir. Ancak dikkat: bazı toplul isimler aynı zamanda milliyet veya oluşum adlarıyla karışabilir; o durumda bağlama bakmak gerekir. Eğer toplul fikri öne çıkıyorsa, -ler/ -lar ekinin eklenmesi anlamı güçlendirir ama zorunlu değildir. Ayrıca, bazı isimler tek başına sayılamaz veya sayılırken yardımcı bir söz gerektirir. Suyun, unun, şekerin, toprağın gibi maddi isimler (mass nouns) için “su” tek başına sınırsız miktayı çağrıştırır, “iki bardak su” ya da “beş litre su” demek gerekir. Bu konu, “sayılabilirlik” ve “bölümlenebilirlik” farkına dayanır. Öğrenciler için pratik önerim şu: İsmin bir, iki, çok veya birlik anlamını verip vermediğini sorun. Eğer bir varlığı gösteriyor ve çoğul yapılabiliyorsa tekil/çoğul sınıfındadır; doğal olarak “iki” fikri veren bağlam varsa ikil söz konusudur; tek başına çokluk fikri varsa toplul ad vardır. Maddeler sayılırken yardımcı ad kullanılması gerekiyorsa, bu bağlamı not edin; çünkü sınav sorularında bu nüanslar çıkabilir. Özetle, bu sınıflandırma isimlerin varlık sayısını düşünmeye dayanır. Tekil (bir), çoğul (çok), ikil (iki unsurun birlikte düşünülmesi), toplul (içinde çokluk olan bir ad). -ler/ -lar eki çoğul yapmada işlevseldir; fakat bazı toplul ve özel isimlerde bu ek kullanılmaz veya anlamı sınırlıdır. Bağlamı okumak, doğru kategoriyi seçmenin anahtarıdır. Şimdi bu kategorileri yazılı pratikle pekiştirelim. Aşağıdaki isimleri sayısal fikirlerine göre ayıralım: - çocuk (tekil), çocuklar (çoğul) - çiftler (ikil—iki kişilik birlik) - halk (toplul) - kitap (tekil) - Türkler (milliyet adı; çoğul bağlam) - ordular (toplul + çoğul güçlendirme) - sürü (toplul) - su (maddi isim; yardımcı ad gerekir: iki bardak su) - kalabalık (toplul) - parti (toplul; bağlama göre) - karpuzlar (çoğul) Bu sınıflandırmaları sesli veya sessiz bir şarkı ezgisiyle tekrarlarsanız, hatırlamanız daha kolay olur. Ezber yerine mantıklı ayrım, her zaman daha kalıcıdır.