7. Sınıf Fen Bilimleri - Elektrik Akımı Nedir şarkısı

Elektrik akımı, devre içindeki yük taşıyıcılarının (genellikle serbest elektronların) belirli bir yönde akmasıdır. Pratik olarak “akım” deyince, birim zamanda bir kesitten geçen toplam yük miktarını anlarız. Bilimsel tanımı I = Q / t biçimindedir; burada I akım (Amper), Q geçen yük (Coulomb), t ise süredir (saniye). 7. sınıf seviyesinde akım birimi olarak Amper’i (A) ve yük birimi olarak Coulombu kullanırız. Bir Ampere, bir saniyede bir Coulomb yükün geçtiği durumdur. Akımın yönü, devredeki elektrik alanın etkisiyle belirlenir. Ancak elektronlar negatif yüklü olduğu için negatif uçtan (kutupların eksi tarafından) pozitif uca doğru hareket eder. Bilimde kabul edilen “konvansiyonel akım yönü” ise bataryanın artı ucundan eksi ucuna doğru sayılır. Yani pratikte akımın artıdan eksiye gittiğini düşünür, elektronların zıt yönde aktığını unutmamak yeterlidir. Elektrik akımı, basit bir devrede akabilmesi için sürekli ve kapalı bir yola ihtiyaç duyar. Bir devre tipik olarak üç temel bileşen içerir: enerji kaynağı (örneğin pil veya batarya), iletken (teller, bakır kablo), yük veya alıcı (ampul, motor, direnç). İletkenlerin içindeki serbest elektronlar, gerilim farkının etkisiyle hareket eder ve akım oluşur. Devre açıkken (örneğin bir anahtar kapalı değilse) elektronlar tam bir döngü kuramadıkları için akım durur ve ampul yanmaz. Devre türlerini iyi anlamak gerekir. Seri bağlı devrelerde tüm elemanlar aynı hat üzerinde olduğu için akım her noktada eşittir; ancak gerilim paylaşılır ve bir ampul patlarsa devre bozulur. Paralel bağlamada ise elemanlar farklı dallarda yer alır; her dalın akımı farklı olabilir ama her dalın uçlarındaki gerilim (potansiyel farkı) kaynak gerilimiyle aynıdır. Paralel bağlamada bir ampul söverse diğerleri çalışmaya devam eder. Gerilim (voltaj) farkı, akımı iten bir tür basınç gibidir; iletken kesiti arttıkça akımın akması kolaylaşır, yani direnç azalır. İletkenin uzunluğu arttıkça direnç büyür ve aynı gerilim altında akım düşer. Günlük hayatta akımı şu mantıkla izleyebiliriz: Bir ampulün ışık şiddeti, akımı ve gerilimi hakkında pratik ipuçları verir. Pilin potansiyeli (örneğin 1,5 V, 9 V) uçları arasındaki gerilim farkıdır. Akımın varlığını da bir ampermetreyle doğrudan ölçebiliriz; ampermetreyi devreye seri bağlarız ki ölçeceğimiz akımın aynısı içinden geçsin. Elektrik akımı, ampul gibi yüklerin ışık veya ısı gibi faydalı enerjiye dönüştürmesini sağlar; aynı zamanda teller de bir miktar ısınır çünkü iletkenin direnci tam sıfır değildir. Güvenlik açısından yanlış bağlamalar (kısa devre), çok yüksek akım ve yanlış gerilim kaynakları tehlike yaratır; bu nedenle devreleri doğru kurmak ve enerji kaynağına uygun malzemeler seçmek şarttır.