7. Sınıf Fen Bilimleri - Seri Bağlı Ampul Parlaklığı şarkısı (1)

Seri bağlı devre, en az iki ampulün aynı hat üzerinde peş peşe bağlandığı basit ama çok öğretici bir devre türüdür. Öğrenciler için en net kuralı hatırlayalım: Seride her yere aynı akım geçer, gerilim ise dirençlere bölüşülür. Toplam gerilim, kaynağın gerilimine eşittir: Vtoplam = V1 + V2 + … . Ohm yasasına göre her bir ampulde düşen gerilim Vi = I · Ri olduğu için, akım artınca bir ampulün gerilimi de artar. Seri bağlamanın pratik sonucu, toplam direncin artmasıdır: Rtoplam = R1 + R2 + … . Bu yüzden akım azalır (I = V / Rtoplam). Ampulün parlaklığı, tükettiği güçle orantılıdır: P = V·I veya P = I²·R. Seri bağlı ampullerde toplam güç dağılır; her ampule düşen güç azalır ve parlaklık düşer. Örneğin bir 9 V’luk pille iki özdeş ampul bağlıyorsak, tek ampulde akım daha yüksektir ve daha parlaktır; ikisini seri bağlayınca toplam direnç ikiye katlanır, akım yarıya düşer, toplam güç azalır ve her ampul daha az parlak görünür. Seride bir ampulün direnci değişirse tüm akım etkilenir. Bir ampulün filamenti koparsa devre açılır; akım kesildiği için diğer ampuller de söner. Buna “yaprak şeklinde yanma” da denir. Ampul parlaklığını artırmak için devreye daha güçlü bir pil bağlamak (V artar, I artar, P artar), direnci azaltan bir ampul takmak (örneğin daha ince filamentli, düşük dirençli) veya akımı yükseltmek (I = V/Rtoplam) gerekir. Ancak akımı çok yükseltmek ampulleri bozabilir, çünkü tel çok ısınır. Seride ampul eklemek, borudan akan suyun hızını düşüren dar bir kısıma benzeyen ek bir daralma eklemek gibidir; toplam direnç artar, akım azalır, dolayısıyla her ampule düşen güç ve parlaklık azalır.