7. Sınıf Türkçe - Anlatım Biçimleri şarkısı (1)

Anlatım biçimleri, bir metni kurarken kullandığımız yaklaşımlardır. 7. sınıfta en çok karşımıza çıkan üç temel anlatım biçimi şunlardır: olay anlatımı, betimleme ve açıklama. Olay anlatımında zamanın akışı, olayların birbirini izleyişi ve sebepler-sonuçlar vurgulanır. “Okula gittim, sınıfta oturdum, ders işledik, sınav yaptık.” gibi sıralı ve zaman kavramı içeren cümleler bu tipin göstergesidir. Betimlemede ise zaman ve olay akışı geri plana çekilir; kişi, yer ve duyuların ayrıntıları öne çıkar. “Güneş doğarken denizin üzerine ince bir altın rengi yayıldı; martılar çığlık atarak gökyüzünü doldurdu.” cümlesi bir mekân ve atmosfer oluşturur. Açıklamada bilgi verilir, kavramlar tanımlanır, sebepler ve sonuçlar açıklanır. “Kök hücreler, farklılaşarak çeşitli doku ve organları oluşturur.” cümlesi bilgi verici ve neden-sonuç ilişkisi içerir. Anlatım biçimlerini karıştırmamak için basit bir kontrol yöntemi kullanabilirsiniz: “Zaman akışı var mı?” Sizce evetse olay anlatımı ağır basıyor. “Duyuları, görünümü, kokuyu, sesi merak ediyorum.” Sizce evetse betimleme baskın. “Neden, nasıl, ne zaman?” gibi sorulara yanıt arıyorsanız açıklamayı daha çok kullanıyorsunuz. Bu üç anlatım biçimi sıklıkla iç içe geçer; bir metinde betimleme ile başlayıp olay anlatımına, ardından açıklamaya geçebilirsiniz. Örneğin “Büyük sahilin ortasında dalgalar hızla kıyıya vurdu.” cümlesi betimleme gibi görünür; ancak devamında “Çünkü rüzgâr sertleşmişti ve deniz yükselmişti.” derseniz açıklamaya, sonra “Akşama kadar sürdü; çocuklar eve döndü.” ile olay anlatımına dönüşürsünüz. Anlatım biçimi, metnin amacına göre değişir: etkileyici bir hikâye yazmak istiyorsanız olay anlatımı ve betimlemeyi artırır, bilgi veren bir makale yazıyorsanız açıklamayı öne çıkarırsınız. Yazarken tek bir cümlede bile bu üçünü sezgisel biçimde dengeleyebilirsiniz; önemli olan, cümlenizin merkezini neyin oluşturduğunu bilmektir. Bu üç anlatım biçimini iyi ayırt etmek, yazma sınavlarında net, güçlü ve akıcı metinler üretmenizi sağlar.