7. Sınıf Türkçe - Anlatım Bozukluklarını Düzeltme şarkısı (1)

Arkadaşlar, bugün Türkçe’de “anlatım bozukluğu” nedir, nasıl fark edilir ve nasıl düzeltilir konusunu eğlenceli bir şarkıyla işleyeceğiz. Anlatım bozuklukları, bir düşüncenin, nesnenin ya da kişinin doğru, akıcı ve anlaşılır biçimde verilmemesiyle ortaya çıkar. Sınavlarda ve günlük yazılarımızda en çok karşılaştığımız türler şunlardır: 1) Özne-yüklem uyumsuzluğu Yüklem, öznenin sayısı ve kişisine uygun olmalıdır. Örneğin: “Sınıfımız çok başarılı” doğru; “Sınıfımız çok başarılılar” yanlıştır. Yüklemde çoğul takı yerine tekil yapı kullanılır. 2) İyelik eki kullanım hataları İyelik ekleri, aitlik ilişkisini doğru kurmalıdır. “Benim kalemim” doğru; “Benim kalemimim” yanlıştır. Çoğul ve iyelik ekleri birlikte kullanıldığında sıra önemlidir: “arkadaşlarımın” (arkadaşlar-ım-ın), “kalemlerimiz” (kalemler-imiz). Burada unutulmamalı ki, tekil eşyanın çok sayıda olması haliyle çoğul ekiyle biter. 3) Daha ziyade bağlacı ve anlam ilişkisi “Daha ziyade” “olmasına rağmen” ile uyumsuzdur; “daha ziyade” yerine “buna rağmen” kullanılmalıdır. Örneğin: “Yağmur yağdığına rağmen, daha ziyade iyi geçti” yerine “Yağmur yağmasına rağmen, yolculuğumuz iyi geçti” daha doğrudur. 4) Tekil/çoğul takılar ve sayı-niteleme ilişkisi “Beş tane kitap” yerine “beş kitap” tercih edilir. “Beş tane öğrenci geldi” doğru; “beş tane öğrenciler geldi” yanlış. Ayrıca “toplam üç öğrenci geldi” ifadesinde “toplam” ile sayı birlikte tekrara düşebilir; “toplam üç öğrenci” yerine “üç öğrenci” daha akıcıdır. 5) Zaman uyumsuzluğu ve çekim ekleri Zaman eşleşmeleri tutarlı olmalıdır: “Dün geldim” doğru; “Dün geliyorum” yanlıştır. Öğrenmek eyleminin sonucu kalıcı olduğu için “öğrenmiş olmak” yerine basit geçmiş zaman tercih edilir: “Geçen hafta Türkçe’de anlatım bozukluğu konusunu öğrendim.” 6) Anlamsal belirsizlik ve tekrarlar “Türkçe öğretmenimizin anlattığı bir konuyu anlatım bozukluğunu anlatan bir şarkı” ifadesinde aynı kavramlar tekrarlanıyor. Bu tür yinelenen kelimeler akışı bozar; “Öğretmenimizin anlattığı konulardan biri olan anlatım bozukluklarını bir şarkıyla öğrendik” gibi sadeleştirerek yazmak gerekir. Düzeltme yöntemleri: - Önce özneyi belirleyin; yüklemi sayı ve kişiye uydurun. - İyelik eklerini tek bir sözcükte mi, ayrı mı olduğunu netleştirin; tekrar eden ekleri atın. - Bağlaçları semantik uyumuna göre seçin: “fakat” ve “ancak” benzer anlamlarda kullanılabilir. - Sayı ifadelerini niteleyen takıları ölçülü kullanın; “toplam”, “yaklaşık” gibi belirteçler gereksiz yere tekrarı doğurmamalı. - Zaman tutarlılığını koruyun; geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman karışıklığını kontrol edin. - Cümleyi kısaltın; gereksiz sıfat ve belirteçleri ayıklayın. Bu kuralları bir şarkı ritmiyle pekiştirince hem hatırlaması kolay hem de sınavda hız kazandırır. Şimdi bu kuralları akılda kalıcı bir nakaratla sıralayıp, doğru-yanlış örnekleri bir bir düzeltelim.