7. Sınıf Türkçe - Ek Fiilin İşlevleri şarkısı

Bugün “ek fiil”i oynuyoruz ve onun Türkçedeki işlevlerini öğreniyoruz. Ek fiil, Türkçenin temel fiilidir; tek başına anlam taşımaz, buna karşın yüklemi yapar, özneyi nitelendirir ve yargıyı tamamlar. Türkçede yüklemin çoğu “isim + ek fiil” veya “sıfat + ek fiil” şeklinde kurulur. Özde Türkçe fiil kökü olmayan isim, sıfat, zarf, ortaç gibi çekim eklerini taşıyan sözcükler de ek fiille yüklemleşir. Ek fiil, kısa ve işlevseldir: olma- fiilinin kısa şekli olan -ki ekleri üzerinden çekimlenir (–yim, –sin, –di, –miş, –sen, –se, –san, –sa), buna ilaveten bağlama göre -(y)durur biçimi eklenebilir ve ayrıca yüklemin olumsuz soru biçimlerini üretir. Ek fiilin en sık görülen görevleri şunlardır: - Yapma ve olma bildirimi: “Ben öğrenciyim.” “O evde değil.” - Zaman ve görünüş (haber kipi): “Ders bitmişti.” “Sınavlar hazırlanmış.” - Kıyas ve belirsizlik: “O muhtemelen gelmiş.” “Hafta sonu gelir.” - Kişi ve teklik-çoğul: “Ben gelir, sen kalırsın, onlar derse gider.” - Yüklemin birleşmesi: “Öğretmen çok nazikti.” “Kara tahta temizdi.” - Olumsuz ve soru üretimi: “Anket doldurmamış.” “Bugün okul açık mı?” - Kimlik ve sıfat bildirimi: “Ben çok mutluyum.” “Bu çay sıcaktı.” - Görülen (–miş) ile duyulan (–miş), umulan (-mişse), geniş zaman (–miş–ken) gibi çekimler. Anlaşılır olması için iki ayrımı netleştirelim: - Ek fiil ile “ol” (seçme, tercih) fiili farklıdır: “Ben öğrenciyim” (kimlik/ek fiil), “Ben öğrenci olacağım” (seçme). - “-mek” mastarıyla kurulan yapılar yüklemleşmeyebilir: “Yazmak güzel.” (yüklem = “güzel”, ek fiil yok), “Yazmam gerekir.” (yüklem = “gerekir”, ek fiil yok). Pratik bir yöntem olarak: yüklemi tek başına düşün; eğer soru, olumsuzluk veya zaman ekleri varsa, bunları ek fiil sağlar. Örneğin “Onlar derse gelmiş mi?” sorusunda “gelmiş” (ortaç), “mi” (soru eki) ve gerekli kişi eki ek fiil tarafından tamamlanır. Türkçede yüklemin kimliği çoğu zaman ek fiilin üstlendiği görevle belirginleşir; bu yüzden ek fiil, Türkçenin yargı mekanizmasının mihenk taşıdır.