7. Sınıf Türkçe - Gereksiz Sözcük Kullanımı şarkısı (1)

Gereksiz sözcük kullanımı, ifadenin gücünü zayıflatan ve anlamı gereksiz tekrarlarla bulanıklaştıran bir dil tutumudur; bu durum, yazılı anlatımın netliğini azaltırken aynı zamanda sınav yanıtlarını da gereksiz yere uzatır. Bu nedenle gereksiz sözcükleri tanımak ve cümleleri ekonomik bir anlatıma dönüştürmek, hem düz yazı hem de kompozisyon türlerinde başarı için temel bir beceridir. Gereksiz sözcüklerin en belirgin biçimleri, tekrar yapan ifadeler ve anlamca aynı sözlerden doğar: “o kişinin” yerine “onun”, “tek bir tane” yerine “tek” ya da “bir” diyerek aynı kavramı kısa yoldan veririz; “yaklaşık olarak” sözcüğünün “yaklaşık” ile, “genel olarak genel” ifadesinin “genel olarak” ile, “bir bakıma” ifadesinin “bakıldığında” ile karşılanması anlaşılmayı kolaylaştırır. Aynı şekilde “içeriği içermekte” ya da “yapısını oluşturmakta” gibi gereksiz fiil ekleri yerine “içerir” ya da “oluşturur” tercih edilmelidir; çünkü yüklemin içindeki fiil eki (“-r”) anlamı zaten taşır. Üstelik cümlede gereksiz öne çıkarma (topic marking) ve kimi kişi/niyet belirten sözler de kalabalık yaratır: “Benim kişisel görüşüm şu ki” yerine “Görüşüm şu ki” yeterli olur; “yapmaya çalışmaya çalışıyor” gibi yinelenen fiiller, “yapmaya çalışıyor” ile netleşir. Sıralı cümlelerde birbirine benzer bağlaçların tekrarlanması da gereksizlik doğurur; bu yüzden “hem … hem de” ile başlayan cümleye tekrar “hem” eklenmemeli, “hem … hem de” biçiminde dengeli ve kısa tutulmalıdır. Anlamsal eşdeğerler (tautoloji) sık karşılaşılan bir hatadır: “en nihayetinde sonuç” ya da “tamamen kesin bir şekilde” gibi ifadeler, “nihayet” ve “kesin” kelimelerinin tek başına taşıdığı anlamı yinelediği için gereksizdir. “Şu anda an itibarıyla” gibi zaman belirten tekrarlar da “şu anda” ya da “an itibarıyla” ile karşılanabilir; bu şekilde anlatım hem sade hem de etkili olur. Benzer biçimde “tek bir tek” veya “en son final” gibi ifadeler tek kelimeyle “tek” ve “son” kelimeleriyle ifade edildiğinde daha düzgün bir akış yakalanır. Düzeltme süreci, önce cümleleri sesli okumayla, sonra gereksiz tekrarları işaretleyip gereksiz sözcükleri ayıklamayı gerektirir; ardından bağlaç ve ek kullanımlarını gözden geçirerek bağlamla uyumlu, kısa ve net bir anlatıma ulaşılır. Bu yöntem hem sınav kompozisyonlarında hem de proje raporlarında not düzeyini yükseltir; çünkü açık, ekonomik ve anlamı tam veren dil, okurun anlam yükünü artırmadan bilgiyi taşır.