7. Sınıf Türkçe - Yazımı Düzenliyorum şarkısı (1)

Merhaba! Bugün 7. sınıf Türkçe’de “Yazımı Düzenliyorum” konusunu eğlenceli bir şarkı eşliğinde öğreniyoruz. Yazım kuralları sadece not aldığınızda değil, günlük hayatta mesaj yazarken, mail atarken ya da bir slayt hazırlarken de karşınıza çıkar. Bu yüzden doğru yazım, sadece sınavda değil, her yerde size artı puan kazandırır. Önce ana başlıkları sıralayalım: büyük-küçük harf kullanımı, noktalama işaretleri, sayıların yazımı, kısaltma ve kısaltmaların yazımı, yabancı kelimeler, birleşik fiiller ve özel adların yazımı. Şimdi her başlığı basit örneklerle inceleyelim. Büyük harf kullanımı: Türk alfabesindeki 29 harf; büyük harfler ve eklerle birleşen ekler hepimizin bildiği “Türk Dili ve Edebiyatı”, “Marmara Üniversitesi”, “Hürriyet Caddesi”, “İstanbul Boğazı”, “Dünya Sağlık Örgütü” gibi yer ve kurum adları büyük harfle yazılır. Kişi adlarında adla birlikte unvan da büyük yazılır: “Ayşe Hanım”, “Mehmet Bey”. Bayram, tarih ve dil adları büyük yazılır: “Cumhuriyet Bayramı”, “19 Mayıs 1919”, “Türkçe”. Cümle başı ve her türlü özel ad tabii ki büyük harfle başlar. Noktalama işaretleri: Nokta cümle sonuna konur, tarih ve sayılarda da kullanırız: “10.10.2023.”. Virgül kısa bağlı ifadeleri ayırır: “Ahmet, Ayşe ve Mehmet geldiler.” Sık sık karıştırılan iki nokta; tanım, açıklama, alıntı ve hitap için kullanılır: “Özet: Sınavda büyük harf kuralları önemli.” Üç nokta, kesik söz ve anlamı gizli bırakma içindir: “Yarın... bilirsin işte.” Unutmadan, çift tırnak konuşma ve alıntıyı gösterir: “Bugün hava güzel,” dedi. Soru işareti soru cümlesi sonuna, ünlem duygu yüklü cümle sonuna gelir. Kısa çizgi (tire) birleşik sıfat, eş anlamlı tekrarlar ve hitap yapılırken kullanılır: “Kırmızı-sarı”, “ev-ev”, “Ali, gel buraya.”; uzun çizgi (em-dash) konuşma dökümlerinde öznenin başına konur: “Hoca: –Bugün konumuz yazım kuralları.” Sayıların yazımı: Sayılar sözle yazılır; ancak tarih, adres, saat ve bir ölçü belirtirken rakam kullanırız: “2024”, “13.45”, “75 TL”. Birleşik sayıların birleşen kısımları arasına “ve” konur: “on beş”, “yüz otuz iki”. Çoğul bildiren sayılar da yazılır: “iki yüz”. Tarihte gün-ay-yıl sırasıyla aralarına nokta koyulur: “29 Ekim 1923.” Saat “s” (06.00), “21.05” gibi yazılır. Kısaltma adlarıyla birlikte kullanılan sayılar nokta almaz: “1. sınıf”, “3. cümle”, “2. Bölüm”, “100. gün”. Yüzde ve ondalık yazımı: Yüzde işareti yüzde ile karışıklık olmayacak yazılır: “%12”, “yüzde on iki”, “%12,5” (virgül ondalık ayracıdır). Para biriminde kısaltmalar kısaltma sonuna nokta almaz: “25 TL”, “5 USD”, “₺”. Kısaltma ve kısaltmaların yazımı: “Dr.” (doktor), “Prof.” (profesör), “Av.” (avukat), “Güz” (güz dönemi), “Büyük Sözlük” (Büyük Sözlük) gibi kısaltmalar büyük harf olsa bile nokta alır. Meslek unvanları sadece tek başına yazıldığında nokta alır: “Dr. Kaya geldi.” Birimlerde (m, cm, kg, s, dk, °C) nokta olmaz; kısaltma oldukları için nokta koymayız. Milletvekili “M.H.” gibi birleşik kısaltmalarda araya nokta konur. Kurum, ülke, dil ve bayrak kısaltmaları noktasızdır: “TÜBİTAK”, “TBMM”, “TR”, “ABD”. Büyük harfle başlayan kısaltmalar büyük harfle yazılır, hepsi büyük ise aynen yazılır: “TÜBİTAK, TSK, BDP”. Yabancı kelimeler: Yabancı özel adlar, orijinal yazımda büyük harfle yazılır ve Türkçeye uyarlanmış şekillerini de kullanabiliriz: “New York – Yeni York”, “London – Londra”. Kurum adları büyük harfle yazılır: “UNESCO”, “WHO”. Yabancı özel adlara getirilen Türkçe ekler kesme işareti ile ayrılır: “Londra’dan”, “Amerika’ya”, “İstanbul’da”, “Türkiye’ye”. “i” ve “ye” kuralını karıştırmayalım: Ek öncesindeki sözcüğün sonundaki ünlüye göre “i/ı/ü/u” veya “ye/ya” gelir: “Türkiye’de (e+i=ie)”, “kitapta (a+ı=aı)”, “güneşte (e+e=ee)”, “evde (e+e=ee)”, “bakkalda (a+ı=aı)”, “gözle (o+e=oe)”, “çocukla (o+u=ou)”. Son harf büyük “i” ise “i” yazılır: “Atatürk’le”. Birleşik fiiller: Özellikle “-mak” mastarıyla kurulan birleşik fiiller genellikle bitişik yazılır: “yapmak üzere”, “gitmek istemek”, “gelmemek”. Ancak anlamı güçlendiren tekrarlı yapılarda “mek” ekleri bitişik, yön göstergesi, kıyas veya ayrılma anlamı taşıyan bağlaçlı yapılarda ayrı yazılır: “koşmak koşmak”, “içeri girmek üzere”, “bırakıp gitmek”, “evden çıkmak üzere”. Akılda tutmak için pratik bir kural listesi: Büyük harfler özel adları ve cümle başını gösterir; nokta, virgül, iki nokta, üç nokta, tırnak ve çift tırnak gibi işaretler cümlenin ritmini ve anlamını netler; sayılar ve tarihlerde nokta ve virgülün yerini unutmamak; kısaltmalarda nokta konulur, birim kısaltmalarında nokta yoktur; yabancı adlara Türkçe ekler kesme işareti ile bağlanır; “i/ye” ekleri ünlü uyumuna göre doğru seçilir; birleşik fiillerde mastar bitişik, kıyas ve ayrılma içeren yapılar ayrı yazılır. Yazımı düzenlemek, sadece not almak değil, aynı zamanda düşüncenin net ve anlaşılır şekilde aktarılması demektir. Bu yüzden kendi cümlelerinizi yazarken, yukarıdaki küçük ama etkili kuralları bilinçli bir şekilde uygulayın. Çünkü düzgün yazılan bir metin, etkili bir cümle kadar kuvvetlidir. Başarılar ve yazım kurallarını sevdiğiniz için kendinizi tebrik edin!