7. Sınıf Türkçe - Zarfların Cümledeki Anlamı şarkısı

Merhaba sevgili 7. sınıflar! Bu videoda 7. sınıf Türkçe konularından “Zarfların Cümledeki Anlamı”nı şarkılı bir anlatımla işleyeceğiz. Önce temel tanımları netleştirelim: Zarf, eylemi (fiili), eylemin nasıl, ne zaman, ne kadar, nereden, nereye yapıldığını ya da öteki zarfları belirten kelime türüdür. Başka bir deyişle, zarflar fiilin ya da başka zarfların anlamını pekiştirir, netleştirir, derecelendirir. Zarfları iki ana eksende inceleyebiliriz: anlam ilişkilerine göre ve yapısal özelliklerine göre. Anlam ilişkilerine göre en sık karşılaştığımız türler şunlardır: - Durum (nasıl) zarfları: eylemin nasıl yapıldığını bildirir. Örnekler: hızlıca, sessizce, nazikçe, yavaşça. “Yavaşça kapıyı kapadı.” cümlesinde “yavaşça” eylemin biçimini açıklıyor. - Zaman zarfları: eylemin ne zaman gerçekleştiğini gösterir. Örnekler: sabah, öğle, akşam, geceleyin, sabahleyin, şimdi, dün, yarın, erken, geç, çabuk, hemen. “Yarın saat 10’da buluşacağız.” cümlesinde “yarın” zamanı belirtiyor. - Yer-yön zarfları: eylemin nerede, nereye veya nereden yapıldığını anlatır. Örnekler: buraya, orada, her yerde, evden, okula, ileriye, yukarı, aşağı, burada, orada. “Hemen aşağıya in.” - Miktar (ölçü) zarfları: eylemin ne kadar veya hangi ölçüde gerçekleştiğini gösterir. Örnekler: çok, az, biraz, epey, oldukça, oldukçaça. “Oldukça çabuk bitirdi.” - Derece (önem) zarfları: eylemin şiddetini, yoğunluğunu veya sınırını artırıp azaltır. Örnekler: çok, en, daha, daha çok, daha az, pek, son derece, biraz, hiç. “Pek iyi hazırlanmış.” - Kapsama (içerme) zarfları: eylemin kapsama durumunu belirtir. Örnekler: hep, hiç, çoğunlukla, bazen, nadiren, tamamen, hiç de, hiç. “Tamamen hazırız.” - Sıklık zarfları: eylemin kaç kez veya ne sıklıkta olduğunu bildirir. Örnekler: her gün, sık sık, nadiren, bazen, çoğu zaman, daima, arada bir. “Sık sık yanımıza gelir.” - Kıyas zarfları: eylemi karşılaştırır veya derecelendirir. Örnekler: daha, en, o kadar, çok daha, biraz daha. “Bu daha kolay.” - Sınır (gibi) zarfları: eylemin sınırlılığını ya da benzerliğini vurgular. Örnekler: adeta, sanki, sanki… gibi, sözde. “Adeta bir rüyada gibiydi.” Şimdi yapısal bakış açısına geçelim. Zarflar ikiye ayrılır: - Basit zarflar: tek kökten oluşur. Örnekler: hızlı, sessiz, yavaş, iyi, kötü, acele, hemen. - Türetilmiş zarflar: köke belirli ekler (ekonomik ve kalıp ekler) eklenerek oluşur. En sık kullanılan ekler: - -ce/-ca, -çe/-ça: “nazikçe, yavaşça, sessizce” - -leyin/-la, -ken (zaman-yer bağlama): “geceleyin, sabahla” - -lik (biraz eskimiş ama eski metinlerde görülen): “aceleten” tarzında benzerlikler - -lan, -le, -larca, -lar gibi: “güle güle, hızla, hızlarca” - “çeşitli fiil kökleri + -la/-le”: “koşarak, koşarakla” (daha eski kullanımlar) - Birleşik zarflar: iki ya da daha fazla sözcüğün kaynaşmasıyla oluşur. Örnekler: gece gündüz, baştan sona, uzun uzun, başka türlü, başka bir deyişle, aynı zamanda. Zarfları cümlede nasıl tanırız? İki pratik yol: - Soru sorma: “Fiilin anlamını nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Nerede?” diye sorun. Aldığınız yanıtlar çoğu zaman zarftır. “Nasıl koştu?” → “Hızlıca.” “Ne kadar çalıştı?” → “Epey.” - Test ipuçları: Sıfat soruları (hangi? nasıl?) zarflarla karıştırılabilir. “Güzel müzik”de “güzel” sıfat; “güzel çaldı”da “güzel” zarf. Sıfat isimden önce gelir ve ismi belirler; zarf ise fiilden önce gelir ve eylemi belirler. Ayrıca “zarf + fiil” yapısı çok yaygındır: “güzelce söyledi, hızlıca bitirdi.” “zarf + zarf” da görülür: “biraz daha iyi” gibi. Zarfla karşılaştırılabilecek kelime türleri: - Sıfat (güzel, büyük): ismi niteler. “Büyük masa.” - Edat/bağlaç (ile, ama): isim ya da fiiller arasında ilişki kurar. “Okula gitti, ama eve döndü.” - Fiilimsiler (şimdiki/ortaç): eylemin zamanı veya eyleme katılan kişi/şey hakkında bilgi verir. “Koşan çocuk.” Sınav tipi örnekler ve ipuçları: - “Çok hızlı koşuyor.” → “Çok” derece zarfı, “hızlı” fiili niteliyor. “Hızlı” burada zarf; “hızlıca” da kullanılabilir. - “Bugün öğle vakti buluşacağız.” → “Bugün” zaman zarfı, “öğle vakti” eş anlamlı zaman ifadesi (zarf). - “Sanki uyur gibi sessizce geçti.” → “Sanki” sınır zarfı, “sessizce” durum zarfı. - “Azarlar gibi baktı.” → “Azarlar” burada “azarlar gibi” ifadesinde sınır anlamında kullanılıyor; “gibi” edatla kurulan sınır zarfı işlevi. Ezberlemeyi kolaylaştırmak için şarkılı kalıplar kullanabiliriz: - “Nasıl? Nasıl? Yavaşça, sessizce.” - “Ne zaman? Ne zaman? Bugün, yarın, şimdi.” - “Ne kadar? Ne kadar? Çok, az, biraz.” - “Nerede? Nerede? Burada, orada, yukarı.” Bu tür kısa dizeler, hem tanıma hem de anlam ilişkilerini hatırlamanızı kolaylaştırır. Son olarak, zarfların anlam ilişkilerini bir öğrenme sırasıyla pekiştirin: Önce “nasıl” sorusuna cevap veren durum zarflarını, sonra “ne zaman” zaman zarflarını, ardından “nerede” yer-yön zarflarını; daha sonra derece ve kapsama zarflarını. Bu sıralama sınavlarda size hem hız hem de doğruluk kazandırır. Şarkıda geçen kısa dizeleri bu sırayla tekrar ederek “Zarfların Cümledeki Anlamı”nı kalıcı hale getirebilirsiniz.