8. Sınıf Fen Bilimleri - Fiziksel değişim tanımı ve örnekleri (Hal değişimi, kırılma, yırtılma) şark

Fiziksel değişim, maddelerin dış görünümünü, şeklini veya halini değiştiren fakat kimliklerini, yani yapı taşlarını değiştirmeyen süreçlerdir. Bu durumda yeni bir madde oluşmaz; sadece tanecikler arasındaki mesafe, düzen veya enerji durumu değişir. Bu yüzden fiziksel değişimler çoğu zaman geri dönüşümlüdür. Örneğin dondurduğunuz suyu ısıtırsanız tekrar sıvı hâle döner, tuzlu suyu kaynatırsanız su buharlaşır ve kalan tuzla geriye kalır. Hal değişimi en sık gözlemlenen fiziksel değişim türlerinden biridir. Katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında geçişler hâl değişimidir: erime (katıdan sıvıya), donma (sıvıdan katıya), buharlaşma/kaynama (sıvıdan gaza), yoğuşma (gazdan sıvea), süblimleşme (katıdan gaza) ve kırağılaşma (gazdan katıya). Burada ısı enerjisi alır veya verirsiniz; bu ısı “gizli ısı”dır. Donma sürecinde dışarıya ısı verilir, erimede dışarıdan ısı alınır. 100°C’de su kaynarken sıcaklık sabit kalır; tüm giren enerji hâl değişimine harcanır. Benzer şekilde 0°C’de su donarken sıcaklık sabit kalır. Kırılma ve yırtılma da fiziksel değişimlerdir. Kırılma, büyük parçacık kümelerinin bağlarının kopmasıyla gerçekleşir; cam, lastik top veya tahta gibi malzemeler parçalara ayrılabilir. Yırtılma ise yüzeyde bir çizik veya yarıkla başlayan bütünlük bozulmasıdır; kağıt veya kumaş gibi yumuşak malzemelerde görülür. Bu süreçlerde kimlik korunur; kırılan bardaktaki madde hala camdır, yırtılan kâğıt hâlâ sellülozdur. Geri dönüş pratikte zor olabilir (kırılan parçaları yapıştırmak veya yırtılan kâğıdı birleştirmek gibi), ancak teorik olarak malzemenin doğası değişmemiştir. Başka fiziksel değişimlere de bakalım: çözünme (tuz suda çözünür), faz ayrımı (yağ-su), ısıl genleşme/kasılma (metal çubuk ısındığında uzar, soğuduğunda kısalır) ve manyetizasyon (mıknatıs demir parçacıklarını çeker). Bu değişimler sıcaklık, basınç veya kuvvet gibi dış etkenlerle olur. Kimyasal değişimle karıştırmayalım: yanma, paslanma veya yumurta pişirme gibi süreçlerde yeni maddeler oluşur ve geri dönüş çok zordur. Fiziksel değişimlerde ise temel kimlik korunur. Unutmamak gerekir ki bazı fiziksel değişimler de enerji gerektirir veya açığa çıkarır; bu enerji yoğunluğu, malzeme türü ve şartlara bağlıdır.