8. Sınıf Fen Bilimleri - Fiziksel ve kimyasal değişimler arasındaki farklar şarkısı

Arkadaşlar, fiziksel ve kimyasal değişimler maddelerin doğasında gerçekleşen iki farklı süreçtir. Fiziksel değişimde madde türü değişmez; yalnızca hali, şekli veya görünümü değişir. Örneğin buzun erimesi, suyun buharlaşması, tuzun suda çözünmesi veya bir kağıdın yırtılması gibi. Bu tür süreçlerde kimlik değişmediği için çoğu zaman eski haline geri dönebiliriz: suyu dondurursak buza döner, tuz çözeltisini buharlaştırırsak tuz kristalleri geri kalır. Çok güzel bir benzetme: limonata yaparken şekerin taneleri görünmez olur ama şeker hâlâ şekerdir; tadına bakınca anlarsınız. Kimyasal değişimde ise yeni maddeler oluşur. Yanma, asit-baz reaksiyonları, proteinlerin pişmesi, demirin paslanması ve odunun kömürleşmesi gibi süreçler kimyasal değişime örnektir. Burada yeni moleküller oluştuğu için geri dönüş zor veya imkânsızdır. Bir bakır levhanın havada yeşil patina (türkuaz) kaplaması, bakırın oksitlenmesiyle oluşur ve eski bakır levhaya geri dönmez. Yanmış bir mumun mumu geri gelmez; hem yanıcı parçalar hem de karbondioksit/su gibi ürünler oluşmuştur. Pişen bir yumurta, çiğ yumurta olmaktan çıkar; protein yapısı değişmiştir. Ayırt etme yöntemleri pratik ve eğlencelidir: 1) Renk, koku veya gaz çıkışı var mı? Gaz kabarcıkları (ekzotermik etkisi olmayan) kimyasal reaksiyon gösterebilir; örneğin sirke ile kabartma tozunun tepkimesi. 2) Isı alınıyor mu yoksa veriliyor mu? Kimyasal tepkimelerde ısı değişimi yaygındır. 3) Çökelti oluşuyor mu? Çözeltilerden çökelti çıkması çoğu zaman kimyasal bir süreçtir. 4) Yeni bileşik oluşuyor mu? Formülün değişmesi kimyasal değişimdir. Günlük yaşamda mükemmel bir örnek: limonata yapımında şekerin suda çözünmesi fiziksel değişimdir; içine eklediğiniz limonun su ile reaksiyonu ise kimyasaldır. Bir çay bardağındaki buzun erimesi fiziksel, ama şekerin şuruba dönüşmesi kimyasal olabilir. Bilimi şarkıyla birleştirelim: “Fiziksel değişim, hâl değişir; kimyasal değişim, yeni madde yaratır!”