8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - BMM'nin özellikleri (Kurucu, ulusal, demokratik vb.)

Bugün 8. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersimizde Büyük Millet Meclisi (BMM) ve onun temel özelliklerini inceleyeceğiz. Bu dersi dinlerken şu beş ana karakteristiği aklınızda tutun: kurucu, ulusal, demokratik, geçici ve devrimci. BMM, 23 Nisan 1920’de Ankara’da kuruldu ve Türk halkının hâkimiyetini temsil eden, işgal güçlerine karşı milli iradeyi örgütleyen devrimci bir meclistir. BMM’nin kurucu (kurucu) özelliği, sadece “kurulan bir kurum” olmakla kalmaması, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran ve egemenliği halka devreden bir siyasi aktör olmasından gelir. BMM, 1921 Anayasası ile devlet düzenini kurdu, 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’i ilan etti. Bu kararlar, BMM’nin yeni Türkiye’yi inşa eden temel güç olduğunu gösterir. Ulusal (ulusal) niteliği, BMM’nin Türk halkını temsil eden ve milli bağımsızlık için çalışan bir kurum olmasından kaynaklanır. İtilaf devletlerinin işgaline, sömürgeci baskılara karşı halkın karar verme mekanizması olarak ortaya çıktı. BMM, milli egemenliği (hâkimiyet milletindir) ilkesini devletin üzerinde bir değer haline getirdi. Bu bağlamda “ulusal” derken kastedilen; Türk milletinin iradesiyle, bağımsızlığını ve özgürlüğünü savunan bir yapıdır. Demokratik (demokratik) yanı, BMM’nin seçilmiş milletvekillerinden oluşması, kanun yapma yetkisine sahip olması ve devletin denge-yalıtım mekanizmalarını kurma yönünde adımlar atmasıdır. Elbette, o dönemin koşullarında seçim sistemi ve kadınların siyasi katılımı bugünle aynı değildir; ancak BMM, bir temsili meclis olarak egemenliği halka dayandıran, kamu yararını gözeterek karar veren bir kurum olarak demokratik sayılır. Örneğin Anayasa kabul ederek kurumsal çerçeve oluşturdu, açık oturumlarla tartışma ve onay mekanizmalarını işletti. Geçici (geçici) özelliği, BMM’nin başlangıçta “şartlar geçinceye kadar” işleyecek bir yapı olarak öngörülmesi, ilerleyen aşamada Cumhuriyet’in kurulmasıyla görevini tamamlaması ve Meclis olarak sürmesiyle geri plana geçmesiyle açıklanır. BMM’nin yasama ve yürütme gücünü üzerinde tutması, olağanüstü koşullara uygun, düzenli bir “geçici rejim” yaratması anlamına gelir. Son olarak BMM’nin devrimci (devrimci) yanı, saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet’in ilanı, hilafetin kaldırılması ve laik Cumhuriyet’in temellerinin atılması gibi tarihî kırılmaları gerçekleştirmesinden doğar. Bu kararlar, eski düzenin kalıntılarını tasfiye ederek yeni bir devlet ve toplum modeli kurdu. BMM, saltanat-kalkan, hanedan egemenliği yerine halk egemenliğini; din temelli yönetim yerine laik ve anayasal düzeni yerleştiren bir devrimci güç oldu. BMM’nin bu beş özelliğini bir soruyla pekiştirelim: “Büyük Millet Meclisi nasıl bir meclistir?” Cevap: Türk halkının milli iradesini üstlenen, devrimci kararlarla yeni Türkiye’yi kuran, ulusal bağımsızlığı savunan, demokratik temsile dayanan ve dönemin ihtiyaçlarına göre geçici yetkilerle donatılmış bir kurumdur. Bu cümle, BMM’nin neden kurucu, ulusal, demokratik, geçici ve devrimci olduğunu bir arada anlatır.