8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi şark

Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı’nın son safhasını açan ve Cumhuriyet’e uzanan yolun taşlarını döşeyen kritik bir operasyondur. Bunu bir film gibi hayal edin: Tüm oyuncular (ordumuz, halkımız, müttefiklerimiz) final sahnesine doğru son bir hamle yapar, sahne sahne hızlanır ve mutlu sona ulaşır. Biz de o sahneleri birer kare gibi gözden geçirelim. Sakarya Zaferi’nden (1921) sonra Türk ordusu güç toplamış, Lozan’da (1923) kurulacak yeni devletin sınırları “Milli And” ile resmileşmişti. Bu bir harita kararıdır; yani kim, nerede ne isteyecek, onu belirler. 1922’nin başlarında müttefiklerimiz (Sovyetler Birliği, İtalya ve Fransa) ile anlaşmalar, düzenli ordu ve yerel direniş güçleri, lojistik (yemek, cephane, yakıt) altyapısı ve eğitimli komutanlar, taarruza hazırlığın temel taşlarıdır. Aslında savaş, sadece cephede atılan mermiler değildir; planlama, istihbarat, moral ve gizlilik de cephede eşit derecede önemlidir. Büyük Taarruz’un fikri temeli, düşmanı sahneden sahneye sürüklemektir. Taktik, “yönelmeli ve dağıtmalı” bir şemadır: Bizim 1. Ordu’muz, düşmanın güneyde (Dumlupınar, Gediz) sıkışıp tıkandığını görmek isteyeceğini bildiği için bir “yanıltma” (Gediz sahnesi) sahneler; düşman buna tepki verir, gücünü oraya kaydırır. Sonra ikinci perde başlar: 2. Ordu merkezi, 2. İnönü sağ kanadı, Batı ve Güney Cepheleri, orkestranın farklı enstrümanları gibi koordineli bir tempoda ilerler. Bu taktiği bir avcı oyunu gibi düşünün: avı sürüden ayırmak, tekini yakalamak daha kolaydır. Yedek birlikler ve süvari unsurları, düşman direncinin kırılacağı kritik noktalarda konuşlandırılır. 26 Ağustos 1922’de Ataç başlatıldı; Sakarya’daki taarruzun gölgesi gibi de denilebilir, ama bu kez hedef düşmanın ana hattını değil, bir bütün olarak çekilme yollarını tıkamaktır. Birliklerimiz Gediz boyunda sahte bir taarruza kalkar; düşmanın ağırlık verdiği taraf bu olur. O sırada merkez ve sağ kanat kuvvetli baskılarla harekete geçer; Afyonkarahisar çevresi, Dumlupınar ve Kocatepe civarı birer “kilit” olur. Bu kilitler düşmanın ana savunma sistemini zorlar. Meydan muharebesinin ilk evresi, düşman savunmasının parçalanması ve direnç noktalarının temizlenmesidir. İkinci evre, düşmanın kuzeye doğru geri çekilme yollarını daraltmak ve bu çekilmenin bir bozulmaya (dağılma) dönüşmesini sağlamaktır. Üçüncü evre, takip harekâtıdır: süvariler ve yedek birlikler çekilen kuvvetin arkasına geçerek yolları, köprüleri ve ikmal hatlarını etkisiz hâle getirir. Takip, bir akşam yemeğini bitirirken tabağı son lokmalara kadar temizlemek gibidir; her lokma değerlidir ve zaferin sürekliliğini sağlar. Büyük Taarruz’un etkisi sadece askeri değildir; toplumsal ve siyasal sonuçları da vardır. Ordumuzun moralinin yükselmesi, halkın bağımsızlık iradesinin güçlenmesi, müttefiklerimizle yapılan diplomatik görüşmelerin ivmesi ve Lozan’daki müzakerelerde elin güçlenmesi, birlikte gerçekleşir. Bu yüzden Büyük Taarruz, salt bir cephe zaferi değil; Milli Mücadele’nin bütün unsurlarının uyumuyla elde edilen bir dönüm noktasıdır. Efsanevi boyutu ve liderliği, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın rolünde belirginleşir. O, komuta ve stratejinin öncüsüdür; taktikten ziyade operatif seviyede (yani sahneleri nasıl kurduğumuz, sahnenin akışını nasıl yönettiğimiz) keskin bir vizyon uygular. 30 Ağustos 1922, sonuçlar açısından “Zafer Bayramı” olarak kabul edilir. Bu tarih, direnç noktalarının çözülmesi, çekilmenin takip ve dağılma hâline gelmesi, cephelerin birleşik bir başarıya dönüşmesi bakımından sembolik bir tarih olarak hatırlanır. Konuyu sınava dönüştürürken şunları netleştirelim: Büyük Taarruz, Gediz yanıltmasıyla başlayıp Afyon, Dumlupınar, Kocatepe çevresinde yoğunlaşan baskılarla düşman hatlarını parçalar; takip harekâtıyla bozguna uğratılan düşman kuvvetleri dağılır ve güneye çekilir. Önemli kavramlar: taarruz, yanıltma (yanlış hedef gösterme), ikmal hatları, meydan muharebesi, mevzi harp. Bu kavramlar, büyük resmi anlamak için vazgeçilmezdir. Harita üzerinde Afyon–Dumlupınar–İzmir hattını takip etmek, olayın akışını anlamanın en pratik yoludur.