8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923) şarkısı (1)

Merhaba, bugün Cumhuriyet’in İlanı’nı ve 29 Ekim 1923’ün Türk tarihindeki yerini konuşacağız. İlk olarak bağlamı kuralım: Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasıyla, yeni bir devletin hukuki ve kurumsal yapısı oluşturma zorunluluğu ortaya çıktı. Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ve 1923 Anayasası’yla belirlenen siyasi çerçeve, Cumhuriyet’e geçişin zeminini hazırladı. 29 Ekim 1923 günü Türkiye Büyük Millet Meclisi, “Devletin adı Türkiye’dir ve yönetim biçimi Cumhuriyet’tir” kararını aldı. Bu an, monarşiden cumhuriyete geçişin hukuki teyidi oldu ve hemen ardından Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Atatürk, iktidarın kaynağını millete dayandıran “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” ilkesinin pratikte hayata geçirilmesini, yani yönetimin seçilmiş meclis eliyle yürütülmesini hedefledi. Cumhuriyet’in ilanı, güçler ayrılığına dayalı yeni bir devlet anlayışını da pekiştirdi. TBMM hem yasama hem de kısmen yürütme yetkilerine sahipti; Cumhurbaşkanlığı ise icranın başı olarak, meclisçe seçilen ve yönetimi üstlenen bir kurum olarak tasarlandı. Bu düzen, meşruiyetin kaynağını milletin temsilcilerinden alıyordu. Aynı dönemde kabinenin meclise karşı sorumluluğu ve denge-denge mekanizmaları geliştirilerek, yeni rejimin güçlü bir kurumsal temele oturması sağlandı. Kısacası, Cumhuriyet salt bir unvan değişikliği değil, yönetimin kaynağı, işleyişi ve kontrolünü yeniden tanımlayan bir rejim dönüşümüdür. Tarihsel nedenler açısından iki başat gerekçe öne çıkar. Birincisi, savaş sonrası uluslararası dengelerde meşruiyet arayışı: Saltanata dayalı bir rejimin, ulusal irade ve egemenlik vurgusuyla yönetim biçimi olarak sınırlı geçerliliği vardı. İkincisi ise iç dinamikler: Kurtuluş Savaşı’nın özü, halkın siyasi karar alma süreçlerinde söz sahibi olmasını istiyordu. Cumhuriyet’in ilanı, Milli Mücadele’nin siyasi finali ve Atatürkçülük ilkelerinin somutlaştırılmış bir başlangıcı oldu. Egemenlik milletindir ilkesi, laiklik ve cumhuriyetçilik, rejimin çekirdek değerleri olarak benimsendi; daha sonra milliyetçilik, devrimcilik ve halkçılık ilkeleriyle birlikte Kemalizmin kurucu unsurları hâline geldi. Bu yüzden 29 Ekim, sadece bir gün değil, modern Türk devletinin ilke ve kurumsal kimliğinin mühürlenmiş hâlidir.