8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Güney Cephesi (Fransızlarla mücadele, Antep, Maraş, U

Güney Cephesi, I. Dünya Savaşı sonrasında Güney Anadolu’da Fransız kuvvetlerine karşı halkın ve Kuva-yi Milliye’nin verdiği mücadelenin adıdır. Bu cephede en çok öne çıkan şehirler Gaziantep, Kahramanmaraş ve Urfa’dır; ayrıca Pozantı, Ceyhan, Adana, İskenderun, Antep ve Kilis’te Fransız işgali ve karşı direniş yaşanmıştır. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ile Osmanlı ordusunun silah bırakması ardından, İtilaf devletleri Anadolu’da boşluk yaratınca Fransa, Suriye mandasını kurmak ve bölgede bir “Kilikya/Adana” nüfuz alanı elde etmek amacıyla 1919’dan itibaren güney vilayetlerine çıktı. İsyanla geçen savaş günlerinin ardından Misak-ı Milli sınırları doğrultusunda Türk Ulusal Hareketi, güneyde de örgütlendi. Fransa, Ermeni ve Hıristiyan grupları “yerel koruma” bahanesiyle öne sürdü; böylece birçok köy ve kasabada halkla karşı karşıya geldi. Bu ortamda Kilikya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Redd-i İlhak (ilhakı red) fikri öne çıktı. Halkın, “Biz Türk ve Müslümanız; ilhakı kabul etmiyoruz” sözü yerleşti. Kuvva-yi Milliye’nin teşkilatı güçlendi; örneğin Halil Bey, Ali Suavi, Hacı Mustafa, 16. Tümen ve Nuri Dersimi gibi isimler cephenin farklı noktalarında mücadele etti. Savaşın ilk yılında birçok bölgede eş zamanlı çarpışmalar yaşandı; yollar kesildi, kervanlar engellendi, Fransız garnizonları baskı altına alındı. Bu süreç aynı zamanda yerel ekonomiyi ve sosyal hayatı da etkiledi: pazar yerleri kapanır, sınır geçişleri zorlaşır, kırsal kesimde “gece baskınları” ile taktik başarılar elde edilir oldu. 1921’de bu mücadelenin zirvesi yaşandı. Maraş Savunması 10–13 Şubat 1921 tarihleri arasında yapıldı; halk ve gönüllüler, şehrin sokaklarına barikat kurarak Fransız birliklerini çıkarmaya çalıştı. 12 Şubat’ta şehrin tamamı geri alındı. Antep Savunması ise 9 Mart–11 Nisan 1921 tarihleri arasında gerçekleşti; şehrin büyük kısmı aylarca abluka altında kaldı, açlık ve yokluk yaşandı, yiyecek nöbetleri düzenlendi. Antep’in feragatı 11 Nisan’da karara bağlandı; ancak “Gazi” unvanı, verilen mücadeleyi onurlandırmak için verildi. Urfa’da da 30 Mart–11 Nisan 1921 tarihleri arasında şiddetli çarpışmalar oldu; Nurettin Paşa’nın liderliği ve yerel halkın direnişi etkili oldu. Sonuç olarak güney vilayetleri geri alındı ve 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Fransa Misak-ı Milli’yi kabul etti, sınırları tanıdı ve güneyden çekildi. Aynı zamanda Yunanlılara silah ve teçhizat aktarımını durdurdu. Türkiye, büyük maliyetler ödeyerek, yerel direniş ve diplomatik çabaların birleşmesiyle güneyde barışı ve devlet otoritesini yeniden kurdu. Bu cephede görülen anahtar kavramlar: yerel direniş ve Kuvva-yi Milliye’nin rolü, Misak-ı Milli’nin toplumsal meşruiyeti, ilhakı red ve kimlik siyaseti, Fransa’nın bölgesel stratejisi, ve nihayetinde askeri başarı ile diplomatik sonucun (Ankara Antlaşması) birleşmesi. Sınavda bu olaylar sıkça sorulur; çünkü Milli Mücadele’nin farklı cephelerde nasıl işlediğini, halkın katılımının önemini ve sözleşmelerin tarihsel etkisini gösterir.