8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Hatay'ın anavatana katılması süreci şarkısı (1)

Hatay’ın anavatana katılması süreci, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu dönemi dış politika başarılarının en rafine örneklerinden biri olarak, diplomatik pazarlık ile meşru halk iradesinin tezahür ettiği bir dizi olaydan oluşur. 1920’lerde Suriye’nin mandater yönetimini üstlenen Fransa, 1921’de düzenlediği Ankara Antlaşması ile Türkiye sınırını Hatay’ı da kapsayacak şekilde belirleyerek, İskenderun bölgesinin (İskenderun sancağı) Türkiye’nin güvenlik çıkarları gözetilerek yönetilmesini kabul etmiştir. Bununla birlikte, bölgede etnik ve dinsel çoğulculuğu koruma gerekçesiyle 1923–1930 arası dönemde Fransa, Türk nüfusun çoğunlukta olduğu İskenderun çevresinde özel bir statü kurmaya yönelmiş; Türkiye’nin güvenliği ile Suriye mandası arasındaki dengeler, diplomatik bir sorun alanına dönüşmüştür. 1930’ların başlarında Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) mekanizmaları etkinleşirken, 1936–1937 yıllarında Suriye’de Fransa’nın Suriye ve Lübnan’dan çekilmesi sürecine paralel biçimde, İskenderun sancağının geleceği uluslararası bir gündem maddesi hâline gelir. Bu bağlamda Türkiye ve Fransa arasındaki müzakereler, bölgenin ayrı bir siyasal birim olarak örgütlenmesine yönelik çözüm formülüne evrilir. 1937’de Türkiye, Fransa ve Suriye arasında imzalanan Ankara Antlaşması, İskenderun sancağının “Hatay” adıyla özerk bir devlet olarak kurulmasını, bayrak ve kimlik sembollerinin eşdeğerlik ilkesine göre belirlenmesini ve güvenliğin Türkiye–Suriye–Fransa–İngiltere temsilcilerinden oluşan bir uluslararası komisyon aracılığıyla teminat altına alınmasını öngörür. Türkiye, uluslararası hukukun bir parçası olan bu düzenleme ile hem kendi güvenlik gereksinimlerini korur hem de halkın siyasal eğilimlerinin serbest ve denetlenmiş biçimde ifade edilmesine imkân tanır. 1938 yılında Hatay’da düzenlenen seçimler, özerk Hatay Devleti parlamentosunun kurulmasına ve Tayfur Sökmen başkanlığında bir hükümetin teşekkülüne yol açar. Bu seçimler, Milletler Cemiyeti’nin gözlemciliğinde, uluslararası güvenceler altında gerçekleştirildiğinden, halk iradesinin meşru bir ifadesi olarak tarihsel değer taşır. Hatay Parlamentosu’nun 1939 yılında alınan kararları, 7 Temmuz 1939’da Türkiye’ye katılmayı onaylar; ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 23 Haziran 1939’da kabul ettiği 3663 sayılı Kanun ile Hatay’ın anavatana katılması resmen tamamlanır. Bu süreçte Atatürk, hem yurttaşlarını koruma hem de barışçıl yöntemleri güçlendirme görevini siyasetin en üst düzeyinde yöneterek, Türk dış politikasının eşitlik ve adalet ilkeleri ile uluslararası meşruiyet arasındaki uyumunu kanıtlar. Hatay’ın katılımı, devletin toprak bütünlüğü ve tarihi halkların beraberliği idealini somutlaştıran bir vaka olarak, öğrencilerin güncel ve dönüşümsüz biçimde anlamlandırması gereken bir dönüm noktasını temsil eder.