8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - İstanbul'un resmen işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağı

Bugün İstanbul’un resmen işgali ve Mebusan Meclisi’nin dağıtılması üzerine konuşuyoruz; I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti’nin büyük bir kriz içinde olduğu, ateşkes ve barış girişimlerinin birbiri ardına geldiği, içeride halkın ve siyasetin giderek radikalleştiği bir dönemi inceliyoruz. Bilirsiniz ki Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ile Osmanlı çoğu liman ve yolunu kaybetmiş, düşmanın işgal girişimleri için büyük bir kapı aralınmıştır; bu tarihî çerçeveden hareketle, savaşın kaybedildiği kesinleşirken ordunun etkisizleşmesi ve meclis–hükümet ilişkilerinde yaşanan tıkanma, işgalin fiilen yayılmasına zemin hazırlamıştır. 1919 yılının Mayıs–Haziran aylarında İtilaf devletleri İstanbul’u fiilen işgal etmeye başlamış, Boğazlar bölgesi düşman denetimi altına alınmış ve Türk yetkililerin işleyemez hale getirilmesi hedeflenmiştir; kısacası, hükümranlığın dış görünümü kalmış, gerçekte fiilî işgal başlamıştır. Bu süreçte Mebusan Meclisi, millî iradeyi temsil eden ve Misak-ı Millî’yi kabul ederek istiklâl hedeflerini belirleyen kritik bir kurum olarak öne çıkmış; yani halk iradesinin kazanımlarını belgelemek ve işgale karşı ortak bir duruşu ifade etmek için önemli bir platform yaratmıştır. Meclis, halkın temsilcilerinin birlikte hareket etmesini sağlayarak sınırları ve hakları belirleyen bir kimlik kazanmış, böylece hem içeride ortak bir kararlılık hem de dışarıda meşruiyet arayışı yaratmıştır. Düşman kuvvetleri, hem askerî varlıklarıyla hem de yaptırım güçleriyle baskı kurmuş, Türk kamu görevlilerinin özgürce karar alamamasını ve hükümetin etkisizleşmesini amaçlamıştır; bu durumda meclis içinde ve dışında “hangi araçlarla meşruiyeti sürdürebiliriz” sorusu, hızla belirleyici hale gelmiştir. Meclis’in dağıtılması, İtilaf devletlerinin Misak-ı Millî gibi irade beyanlarını önlemek ve İstanbul’da merkezî bir karşı çıkışı engellemek amacıyla gerçekleştirilmiş bir müdahale olarak değerlendirilebilir; çünkü İtilaf’ın stratejisi, millî iradeyi kırmak ve işgali kalıcılaştırmak üzerine kuruludur. Bu gelişme, Anadolu’daki millî mücadele yandaşlarını ve İstanbul’da direnişi canlı tutan siyasi figürleri bir arada tutmanın güçleştiği, meşru direnişin kurumsal ayağının zayıfladığı bir döneme işaret eder; ancak Millî Mücadele’nin Anadolu’ya kayması ve halkın desteğiyle yeni bir meşruiyet zemini oluşturulması, bu kırılmayı ileride yeni bir meclis ve yeni bir hükümet inşasına dönüştürmüştür. Sonuç olarak, İstanbul’un resmen işgali, İtilaf devletlerinin Türk karar mekanizmalarını etkisizleştirmek ve barış konferansında aleyhimize sonuçlar üretmek istediği bir planın parçası iken; Mebusan Meclisi’nin dağıtılması, millî iradeyi bastırmaya yönelik bir müdahale olarak kayda geçmiş, fakat buna karşı Anadolu’daki yapılanma ve sonraki TBMM ile yeniden kurumsal meşruiyet yaratılmıştır.