8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Savaş öncesi bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletle

Savaş öncesi bloklaşmalar, I. Dünya Savaşı'na giden siyasi-askeri birlikteliklerin temelini oluşturur. O dönemde Avrupa ve çevresindeki büyük devletler, kendi çıkarlarını korumak için farklı ittifaklar kurmuş ve zamanla iki ana kampa ayrılmıştır: İtilaf Devletleri ve İttifak Devletleri. Bu ayrışma yalnızca resmi anlaşmalarla değil, aynı zamanda rekabet eden çıkarlar, milliyetçilik akımları ve ekonomik çıkar çatışmalarıyla da şekillenmiştir. İttifak Devletleri’nin çekirdeğinde Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve 1882’den itibaren başlangıçta İtalya bulunur. Almanya Başbakanı Bismarck, 1879’da Avusturya-Macaristan’la Çifte İttifak’ı imzalamış; 1882’de bu birliktelik İtalya’nın katılımıyla Üçlü İttifak’a dönüşmüştür. Bismarck’ın amacı, Almanya’yı izolasyondan korumak ve Avrupa güç dengesi içinde barışçıl bir denge kurmaktır. Ancak 1890’da Bismarck’ın görevden ayrılmasından sonra, Alman dış politikası değişmiş; 1900’lerde Avusturya-Macaristan ile yakın işbirliği daha da güçlenmiştir. İtalya ise 1908 Bosna krizi ve Balkanlardaki rekabet nedeniyle İttifak’tan uzaklaşmış; I. Dünya Savaşı başladığında başlangıçta tarafsız kalmış, 1915’te İtilaf’a katılmıştır. İtilaf Devletleri’nin temeli İngiltere, Fransa ve Rusya üçlüsü üzerine kuruludur. 1904’te İngiltere ile Fransa arasında Entente Cordiale (Dostluk Antlaşması) imzalanmış; bu anlaşma resmi bir ittifak olmasa da iki ülke arasındaki askeri ve diplomatik işbirliğini artırmıştır. 1907’de İngiltere ile Rusya arasında İran, Tibet ve Avganistan konularında uzlaşmaya varılmasıyla “Üçlü Antant” şeklinde İtilaf Devletleri biçimlenmiştir. Bu ayrışma, bir tarafta Almanya ve Avusturya-Macaristan’ın, diğer tarafta İngiltere-Fransa-Rusya üçlüsünün karşı karşıya gelmesine yol açmıştır. Bloklaşmaları hızlandıran etmenlerden biri de çevreleme politikasıdır. Almanya, Avrupa’da güçlenmeye başlayınca İngiltere, Fransa ve Rusya güvenliklerini korumak için diplomatik ve askeri ittifaklarını pekiştirmiştir. Bu süreçte Balkanlarda milliyetçilik akımları, özellikle Avusturya-Macaristan ve Rusya arasında rekabeti keskinleştirmiş; 1912-1913 Balkan Savaşları, bölgedeki gerilimi tırmandırarak büyük savaşa giden yolu açmıştır. Ayrıca silahlanma yarışı ve güvenlik ikilemi, her devletin kendi güvenliğini güçlendirirken diğerlerinin endişelerini artırmış; bu da ittifaklar zincirinin daha da sıkılaşmasına neden olmuştur. Osmanlı Devleti’nin konumu bu bağlamda ayrı bir öneme sahiptir. Osmanlı Devleti, 1914’e kadar çoğunlukla nötr bir duruş sergilemiş; ancak 2 Ağustos 1914’te Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalamış ve aynı yıl savaşa Merkezi Devletler yanında katılmıştır. Bu karar, hem Almanya ile diplomatik yakınlığa hem de İtilaf devletlerinin Osmanlı toprakları ve nüfuzuna yönelik kaygılara dayanmaktadır. Bu ittifak, savaş öncesi bloklaşmaların sonuçlarından biri olarak görülür ve Osmanlı’nın savaştaki yerini belirleyici olmuştur. Kısacası, İtilaf ve İttifak devletleri arasındaki ayrışma, çevreleme, milliyetçilik ve ekonomik rekabet gibi faktörlerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Bu tabloyu somutlaştırmak için basit bir benzetme yapalım: Sınıfta iki grup oluştuğunda, gruplar arasındaki güven sorunları artar ve birbirlerini dengelemek için kurallar geliştirilir. Büyük devletler arasındaki ilişkiler de böyle olmuş; her ittifak diğerini dengelemeye çalışırken bir yanlış adım, tüm dengeyi bozmuş ve büyük savaşa giden süreci hızlandırmıştır.