8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Savaş öncesi bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletle

Birinci Dünya Savaşı’na giden yolda, Avrupa’da iki büyük blok oluştu: İttifak Devletleri ve İtilaf Devletleri. Bu bloklaşma, 19. yüzyılın sonlarında milliyetçilik, sömürgecilik ve silahlanma yarışının bir araya gelmesiyle hız kazandı. Çifte ittifaklar ve çok taraflı güvenceler, küçük bir krizi bile kısa sürede büyük bir çatışmaya dönüştürebilecek mekanizmalar yarattı. Savaşın fitilini ateşleyen 28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı, bu yapının ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. İttifak Devletleri; Almanya, Avusturya-Macaristan ve sonradan Osmanlı Devleti’ni içeriyordu. 1879’da Almanya ile Avusturya-Macaristan arasında imzalanan İkili İttifak, Berlin Kongresi sonrası dengelerin sürdürülmesine yönelik bir adımdı. 1882’de İtalya’nın katılımıyla bu blok Üçlü İttifak’a dönüştü; ancak İtalya, 1915’te İtilaf’a geçerek anlaşmaların değişkenliğini gösterdi. Avusturya-Macaristan’ın 1908’de Bosna Hersek’i ilhakı ve 1914’te Sırbistan’a verdiği ültimatom, bu bloksal mantığın güvenlik değil kriz üreten yönünü açık biçimde gösteriyordu. İtilaf Devletleri ise başlangıçta üçlü anlaşmaların karşısında duran bir denge düşüncesiyle şekillendi. 1904’te Anglo-Fransız Dostluk Anlaşması (“Entente Cordiale”) sömürge meselelerinde yakınlaşmayı sağladı. 1907’de İngiltere ve Rusya arasındaki Anglo-Rus Entente, Orta Doğu ve Balkanlar’daki çıkar çatışmalarını törpüledi; bu iki antlaşma birleşerek Üçlü İtilaf’ı oluşturdu. Fransa ile Rusya’nın 1890’ların sonundan itibaren güçlü askeri-siyasi bağları, Avusturya-Macaristan’ın Sırbistan üzerindeki baskısına karşı bir denge unsuru haline geldi. İngiltere ise 19. yüzyılın sonlarından itibaren Almanya’nın deniz gücü yarışını “İki Güç Standartı” ve bir dizi donanma anlaşmasıyla karşıladı. Bu bloklaşmanın sonuçları kısa sürede görüldü. Avusturya’nın 1914’te Sırbistan’a verdiği sert ültimatum, Rusya’nın Sırbistan’a destek vermesi, Almanya’nın Rusya’ya ve Fransa’ya savaş açması ve İngiltere’nin Almanya’ya savaş ilanıyla, dar bir kriz zincirleme biçimde dört büyük gücü savaşa sürükledi. Osmanlı Devleti, savaşın başında geçici bir “savaşa tarafsızlık” döneminden sonra, Çanakkale’nin savunulması ve güneydoğu hattında ilerleyen Rus ordusuna karşı koyma ihtiyacıyla, 1914’te İttifak’a katıldı. Bu kararın temelinde hem tarihsel denge politikaları hem de “birlik arayan büyük devlet” arayışı vardı. Özetle, İtilaf ve İttifak Devletleri’nin oluşması, krizlerin hızlı yayılımını kolaylaştıran askeri ve diplomatik ağlardan beslendi. Milliyetçilik, sömürge rekabeti ve silahlanma yarışı birleştiğinde, 1914 yazında tek bir suikast bile Avrupa’yı savaşın eşiğine getirdi. Bu tablo, savaş öncesi bloklaşmaların barıştan çok krizleri hızlandıran bir yapı olduğunu gösterir.