8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Sevr Antlaşması ve Türk milletinin tepkisi şarkısı

Sevr Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nın sonunda İtilaf Devletleri’nin 10 Ağustos 1920’de Osmanlı’ya dayattığı ve doğrudan Türk milletinin varlığına karşı yönelen bir barış anlaşmasıdır. Kısaca “Sevr”, Türk halkının bağımsızlığını sona erdirmek, ülkeyi parçalara bölmek ve Ermeni, Rum ve Kürt grupların taleplerine zemin hazırlamak için tasarlanmış bir tasarıdır. Anlaşmanın bazı önemli hükümlerini şöyle özetleyebiliriz: Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ İstanbul’dan ayrılarak ayrı bir yönetim alınır; Bozcaada ve Gökçeada İtalya’ya, Gelibolu ile Şarköy arasındaki sahil Şeridi Yunanistan’a bırakılır; İzmir ve Batı Anadolu, 5 yıllık bir süre sonunda halkoylamasıyla Yunan yönetimine bağlanır; Trabzon, Erzurum, Van, Bitlis ve Muş vilayetleri ile Van çevresi Ermeni yönetimine ayrılır; Doğu’da Ermeni bölgelerine ayrılan topraklarla Türk kısmı arasında “sürekli sınır” belirlenir; Ankara, Eskişehir, Konya ve çevresinde “Türk bölgesi” tanımlanır; Suriye, Irak, Filistin, Hicaz ve Yemen gibi Arap toprakları mandater olarak İtilaf devletlerine bırakılır; boğazlar uluslararası bir komisyonun denetiminde açık tutulur ve Türk savaş gemileri geçiş yapamaz; Türkiye’de yabancı konsolosluklar, jandarma ve büyük vergilerin bağımsız bir komisyonca denetlenmesi öngörülür. Bu tasarının ruhu, Türk milletinin siyasi ve askeri olarak tamamen etkisizleştirilmesi ve Osmanlı’nın yalnızca ismen ayakta kalmasıdır. Böylesine ağır bir tasarı, Türk milletinin ortak vicdanında geçersizlik buldu. Vatandaşlar her yerde tepki gösterdi: İstanbul’da muhalif basın ve toplum örgütleri, imzayı gizli tutmaya çalışan hükümete karşı yazdı; Anadolu’da ise yerel mitingler, duyurular ve gizli örgütlenmeler hızlandı. İlk ciddi karşı çıkış Amasya Genelgesi’yle (22 Mayıs 1919) başladı. Mustafa Kemal ve arkadaşları, “İstanbul hükümeti memleketi ve milleti esaret ve yoksulluktan kurtaramayacağına göre vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı için harekete geçmek” gerektiğini ilan ettiler. Bu, Mondros’un sessizliğiyle değil, Milli Mücadele’nin açık karşı hamlesiyle yanıtlandı. Amasya’dan sonra Samsun çıkışı, Havza ve Amasya Kongreleri, ardından Erzurum ve Sivas Kongreleriyle birlikte “Misak-ı Milli” fikri olgunlaştı: 28 Ocak 1920’de TBMM’de kabul edilen Milli And, “Edirne’den Kars’a, Batı’dan Doğu’ya bütün Türk vatanının bağımsız, Türk milletinin özgür olması”nı esas kabul etti. Bu tarihsel tutum, Sevr’in dayattığı parçalanmayı ve boyun eğmeyi reddediyordu. Türk milletinin tepkisi sadece siyasi bildirilerle sınırlı kalmadı; silahlı direnişe dönüştü. TBMM hükümeti ordularını yeniden teşkilatlandırdı; düzenli kuvvetler kuruldu, Kuva-yı Milliye’nin cesur eylemleri birleştirildi. İzmir’in Yunan tarafından işgali, Türk kamuoyunda coşkun bir direniş duygusu yarattı. İlk büyük askeri başarı 10 Ocak 1921’de İnönü I zaferiyle geldi; ardından Sakarya’da 13 Eylül 1921’de kazanılan büyük başarı, dünyaya Türk iradesinin kırılamaz olduğunu gösterdi. Nihayet, 26 Ağustos 1922’de Başkomutan Meydan Muharebesi ile Sakarya’dan ta Edirne’ye uzanan sahada düşman ileri harekâtı kırıldı; 9 Eylül’de İzmir’e giren Türk ordusu, işgali sonlandırdı. Savaşın ardından Lozan Konferansı’yla Türkiye’nin bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü yeniden tanındı; Sevr, fiilen geçersiz kaldı ve tamamen tarihe karıştı. Bu süreçte dört ana çizgi öne çıkıyor: ilk olarak Amasya Genelgesi’nin “millet kendi başına hareket edecek” çağrısı; ikinci olarak Misak-ı Milli’nin “kırmızı çizgiler” olarak tanımladığı sınırlar; üçüncü olarak TBMM’nin meşru yönetim olarak fiilen iktidara gelişi; dördüncü olarak da cephelerde elde edilen askeri başarıların diplomasiye taşınması. Böylece Sevr’in dayattığı parçalanma programı, Türk milletinin kararlı direnişi ve örgütlü mücadelesiyle geçersiz kılındı; Milli Mücadele, ulusal onuru ve bağımsızlığı geri kazandı.