8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin toplanması ve Misakım

Merhaba! Dersimizin başlığını neden seçtik? Son Osmanlı Mebusan Meclisi ne zaman toplandı ve Misak-ı Millî neden çok kritik? Hazırsan, tarihin büyük anlarını birlikte keşfedelim. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) imzalandı ve Osmanlı Devleti işgal altına girdi. Düzenli bir ordu kalmadığı için meşru siyasal meşruiyet, Mebusan Meclisi’ne ve millî iradeye geçti. Meşrutiyet yeniden ilan edilmişti; Saray’ın denetimindeki Saltanat sürüyordu, ancak halkın temsilcileri yeni bir rol oynamaya hazırlanıyordu. İtilaf Devletleri İstanbul’u fiilen işgal etmeye başlayınca, meşru siyasal karar merkezi olarak Mebusan Meclisi’ne “millî iradeyi” taşıma görevi düştü. Padişah VI. Mehmed (Vahdettin), 21 Aralık 1918’de Meclis-i Mebusan’ı topladı. Milletvekilleri hangi hedefe yöneldi? Önce I. Dünya Savaşı’nın getirdiği yıkımı hafifletmek, sonra da meşru hakları belgelemek istedi. İlk toplantılar hangi sorularla başladı? Padişahın fermanıyla dağınık bir dağılımdan, kısa sürede ulusal birlik etrafında bir komisyon çalışmasına geçildi. İlk olarak “Türklük, İslâmlık, Araplık, Rumluk ve Ermenilik” gibi halk unsurlarının yeni sınırları ve mevcut hakları meselesi gündeme geldi. Hızlı bir örnek düşün: Bir arkadaş grubu yeni kurallar yazmaya karar verse, herkesin söz hakkı ve kırmızı çizgileri belirlemesi gerekir. İşte Mebusan Meclisi de benzer şekilde “kırmızı çizgileri” belgelemek istedi. Böylece “Türk vatanını” ve “Türk toplumunu” koruyacak, savaş sonrası barış görüşmelerine hazır bir temel hazırlama fikri doğdu. Son Meclis kaç milletvekiliyle çalıştı ve kim başlattı? Milletvekili sayısı 142 idi; çoğunluk Türk ve Müslüman temsilcilerdi. Meclis’in başkanı Celaleddin Arif Bey idi. “Dört yüz bin” ve “yüz bin” sınırındaki Rum ve Ermeni vatandaşlar hakkındaki farklı görüşler netleşince, komisyonda Türk çoğunluğun bulunduğu bölgelerle ilgili bir sınır ilkesi üzerinde mutabakat oluştu. Türk varlığının ağırlıklı olduğu bölgelerde “kırmızı çizgi” tanımlandı; böylece toprak bütünlüğü hedefi somutlaştı. Karar nasıl alındı? Komisyon raporu Meclis’e sunuldu ve 28 Ocak 1920’de Meclis, Misak-ı Millî’yi kabul etti. Misak-ı Millî nedir ve ne diyor? Ulusal Andımız, “vatanın bütünlüğü” ve “halkın bağımsızlığı” esasına dayanır. Altı temel ilke şunlardır: 1) Türk varlığının ağırlıklı olduğu yerler tek bir bütün olmalı; yani Anadolu’nun Türk çoğunluklu illeri paylaşılamaz. 2) Arabistan’daki Arap vilayetleri, savaş sonrası halk oylamasıyla belirlenecek; eğer halk birlikten ayrılmak isterse, bağımsızlık kabul edilebilir. 3) Batı Trakya’daki Türk ve Müslüman çoğunluğun hakları korunmalı; self-determinasyon geçerlidir. 4) İstanbul ve boğazlar güvenli ve bağımsız bir Türk varlığına bırakılmalı; uluslararası garantiler gündemde olabilir. 5) İtilaf’ın 30 Ekim 1918’deki ateşkeste ve 1915-1917 sürecinde Türk halkı aleyhine uyguladığı tehcir ve baskılar için adalet ve güvenlik sağlanmalı. 6) Bu ilkelerin korunması için gerektiğinde “millî iradeye” dayalı direnç, “tevhid-i efkâr” (fikir birliği) ve “karar” (kısaca karar/taahhüt) ilkesiyle sürdürülmeli. İsimleri “İtilaf” ve “halk oylaması” gibi terimler neden önemli? Çünkü uluslararası hukuk diline uygun, tartışmasız ve bağlayıcı çerçeve yaratır. Misak-ı Millî’nin etkisi nasıl oldu? Meclis’in kararı hem meşruiyet hem de hedef belirleme bakımından güçlü bir çapa görevi gördü. Bir yıl sonra saltanat kaldırıldı (1 Kasım 1922) ve cumhuriyet kuruldu (29 Ekim 1923). Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) bu ilkelere dayalı bir uluslararası tanıma getirdi. Nasıl basitleştirebiliriz? Evet, ulusal and, “kim neyi nasıl savunuyoruz?” sorusuna net, kısa ve tutarlı bir cevap verdi. Özetle: toprak bütünlüğü, self-determinasyon ve Türk milletinin onurlu, güvenli bir geleceği.