8. Sınıf Türkçe - İsim-Fiil (Mastarlar) şarkısı

İsim-fiil (mastarlar), fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, anlamı fiilden gelen ama cümlede isim gibi görev yapan sözcüklerdir; sınıfımızda en sık karşılaştığımız iki türü -mek ve -mA’dır. -mek ekini alan fiiller mastar (enfi nitelikte) olur ve tek başlarına cümlenin öznesi, nesnesi ya da zarf tümleci olarak yer alabilir; örneğin “Okumak insana iyi gelir.” cümlesinde “okumak” mastarı özneyi karşılar, “Eve erken dönmek gerekir.” cümlesinde “dönmek” özneyi, “Onu tanımak kolay değildir.” cümlesinde “tanımak” nesneyi üstlenir, “Okumaya başladım.” cümlesinde ise “okumaya” eklentisi mastarın hâl ekiyle kullanılan bir örneğidir. -mA ekini alan fiiller mastarın türetilmiş isim-fiil şeklidir ve genellikle zamir ya da sıfatla birlikte kullanılır; “Onun okuması iyi olmuş.” cümlesinde “okuması” zamiri alarak mastarın adlaşmış biçimi hâline gelir, “Okumaya değer bir kitap.” cümlesinde “okumaya” eklentisi sıfat görevinde görülür. Öğrenciler için basit bir yol: -mek ile mastarı, -mA ile zamir ya da sıfat alan isim-fiil biçimini düşünün; “Öğrenmek” (mastar) karşısında “Öğrenmesi” (ismi), “Düzenli çalışmak” (mastar) karşısında “Düzenli çalışmanın faydası var.” (ismi) gibi örnekler aklınızda kalıcıdır. Mastarlar cümlede fiil gibi zaman taşımaz; eylem bütünlüğü bağlamda kazanılır, ancak mastarın eklentileri zaman anlamını taşıyabilir, örneğin “Okumayı unutma!” ifadesinde unutmak fiilinin mastarı “okumayı” doğrudan nesne rolü üstlenir ve bağlam zamanı yüklemin taşıdığı -me kipinde belirtilir. Kulağımıza hoş gelen bir cümleyle son: Mastarlar, bir kökten dal veren ağaçtır; kökten gelen anlatım gücü, eklerle çoğalır ve cümle toprağında farklı meyveler verir. Bu sebeple her ek, her hâl, her zamir kombinasyonu ile mastarın işlevi ve yeri değişir; doğru seçim, yazılıda ve sözlüde akıcılık sağlar.